Een krankzinnige slagwisseling

Een beschrijving van de schakershoek in Washington Square Park, New York, in een Amerikaans tijdschrift, jaren geleden. Een grote man, ongeschoren, rafelige jas, hij ziet eruit of hij weken niet geslapen heeft, neemt moeizaam plaats aan een van de schaaktafeltjes. Hij wint een paar partijen en een paar dollars. Trekt zich terug op een bankje, haalt uit een bruin papier een fles wijn, slaat de hals eraf en zet hem aan zijn mond, mompelend: wat een leven, ik wou dat ik een prijs won in de loterij, dan hoefde ik niet meer te schaken.

Dat was grootmeester Igor Ivanov. Talentvol speler. In de Sovjet-Unie won hij eens een mooie partij van Karpov. Hij kwam in het Westen doordat hij, op de terugreis van een toernooi in Cuba, bij een tussenlanding in Canada aan zijn begeleiders ontvluchtte. Nu woont hij al jaren in de Verenigde Staten. De prijs in de loterij heeft hij kennelijk nog niet gewonnen, want hij deed mee aan het laatste Amerikaanse kampioenschap.

Het eerste nummer van de zesde jaargang van Inside Chess, het tijdschrift van Yasser Seirawan, is helemaal aan dat kampioenschap gewijd. Een interessante aflevering van een goed tijdschrift. Iets te discreet naar mijn zin. "Scènes uit het leven der schaakmeesters, strikt voorbehouden aan volwassenen.' Dat had er ingezeten. De Amerikaanse schakers schijnen er in Durango, Colorado, een pan van gemaakt te hebben. Telefoon van de plaatselijke politie. Iemand gearresteerd, dronken achter het stuur. De man kon zich zijn naam niet meer herinneren, zou het misschien een schaker kunnen zijn? Igor Ivanov natuurlijk. Ze hebben hem vrijgekregen. Dat voorval heeft Inside Chess niet gehaald. Seirawan is er de man niet naar om sponsors af te schrikken met een fel realistische zedenschets.

Soms kan men, lezend wat er niet staat, zoals vroeger in officiële Sovjet-publikaties, iets gewaar worden van het niveau van verloedering waartoe de helft van de deelnemers in dit saaie bergdorpje was afgezakt. Dzindzichasvili moest halverwege het toernooi een nacht in het ziekenhuis doorbrengen. ""Ademhalingsmoeilijkheden vanwege de ijle berglucht.'' Ja, ja. In zijn rokerige pokerholen heeft hij daar nooit last van gehad.

Kamran Shirazi, bezeten door doodsdrift, leek zich te hebben voorgenomen om alle partijen moedwillig te verliezen, als het niet lukte door met bespottelijke openingsexperimenten een verloren stelling te krijgen, dan maar door in totale remisestellingen rustig de tijd te overschrijden. Hij maakte 0 uit 13 en kreeg in de laatste twee rondes remises opgedrongen door spelers die ook genoeg van het toernooi hadden en niet uren wilden wachten op Shirazi's zelfmoord. Alexander Ivanov (geen familie van Igor) liet partij na partij in onverstoorbare meditatie zijn vlag vallen.

Een beschrijving van de partij Rachel-Igor Ivanov, die wel in Inside Chess kwam: Ivanovs koning wordt het veld ingejaagd. Ivanov geeft schaak met zijn koning, denkend dat het een dame is, maar wordt door de wedstrijdleider gecorrigeerd. Teleurgesteld door deze tegenvaller valt hij achter het bord in slaap.

Zo kan ik nog een tijdje doorgaan, maar genoeg. Er waren ook serieuze spelers. Dit kampioenschap gold als zonetoernooi. De nieuwe Amerikaanse kampioen werd Patrick Wolff en verder plaatsten zich voor het interzonale toernooi Gulko, Sherzer, Dmitry Gurevich en Seirawan. Kamsky, die hier niet meedeed, had al een plaats in het interzonale toernooi op grond van zijn rating, en Ilya Gurevich op grond van zijn jeugdwereldkampioenschap.

Over Wolff schrijft Seirawan steeds in de volgende trant: nog verzonken in dankgebeden voor zijn geluk in de vorige partijen, had Patrick nu wederom het fortuin aan zijn kant en hij werd er warempel kampioen mee. Wie had dat ooit gedacht? Gefeliciteerd, Patrick, met het grootste succes uit je carrière!

Maar veel lovende woorden heeft hij voor de Amerikaanse jeugdkampioen Alex Sherzer, die tweede werd. Een woeste agressor en een scherp rekenaar. De volgende partij is imponerend, ondanks de fouten die er in gemaakt worden.

Wit Boris Men-zwart Alex Sherzer

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Lf8-c5 4. d2-d3 Pg8-f6 5. 0-0 d7-d6 6. c2-c3 Lc8-g4 7. Lc4-b3 Dd8-d7 8. Pb1-d2 0-0-0 9. Lb3-c2 d6-d5 10. b2-b4 Lc5-b6 11. Dd1-e2 Dat lokt zwarts volgende actie uit. Seirawan wijst er op dat na het natuurlijke 11. Lb2 zwarts stelling heel wankel is. 11...Th8-e8 12. Tf1-e1 Pf6-h5 13. e4xd5 Ph5-f4 14. De2-e4 Pc6-d4!

Zie diagram 1

De zet van het toernooi, noemt Seirawan dit. 15. c3xd4 f7-f5 16. Pf3xe5 Zie wat Sherzer berekend had, toen hij aan zijn avontuur begon: 16. De3 Pxd5 (16...Lxd4 17. Pxd4 exd4 18. Dxf4 Txe1+ 19. Pf1 Le2 had hij ook gezien, en ook dat het niets oplevert na 20. Lb2) 17. Dg5 (of 17. De2 Lxd4 18. Tb1 Pc3, wat m.i de juiste keus voor wit is) h6 18. Dh4 g5 19. Dxh6 Th8 20. Dxg5 Tdg8 21. Pxe5 Txg5 22. Pxd7 Kxd7 met een onduidelijke stelling. Dat had wit moeten doen, vindt Seirawan, maar ten onrechte, want met 21...De6 i.p.v. 21...Txg5 komt zwart in groot voordeel.

In de partij volgt een werkelijk krankzinnige slagwisseling. De volgende fase moet u maar door een schaakcomputer laten becommentariëren, het zal een kolfje naar zijn hand zijn. 16...f5xe4 17. Pe5xd7 Lb6xd4 18. Pd2xe4 Pf4-e2+ 19. Kg1-f1 Ld4xa1 20. Lc1-g5 Pe2-d4 21. Lg5xd8 Pd4xc2 22. Te1-c1 Lg4xd7 23. Ld8-h4 Ld7-a4

Zie diagram 2

Er is veel opgeruimd sinds het vorige diagram. Zwart heeft een stuk gewonnen, maar hij had nog slechts een minuut voor de volgende zeventien zetten. 24. d5-d6 Een gemene zet in zwarts tijdnood. Hij dreigt met 25. d7+ zijn stuk terug te winnen. 24...La1-b2 25. Tc1-b1 Lb2-d4 26. b4-b5 Weer een valstrik waar menigeen in zou lopen: 26...Pa3 27. Tb4 Lxb5 28. Txd4 Txe4 29. d7+ en wit wint. 26...c7-c6 27. b5xc6 La4xc6 28. Tb1-c1

Commentaar van Seirawan: ""Tot nu toe heeft Alex een genie geleken. Tijd voor ons om te zien waarom hij geen wereldkampioen is.'' 28...Pc2-b4? 28...Pa3! 29. Tc1-c4 Nu wint wit zijn stuk met groot voordeel terug. 29...Pb4xd3 30. d6-d7+ Hiermee geeft wit onnodig een pion weg die met 30. Txd4 behouden had kunnen worden, maar hij staat nog steeds beter. Dat verandert in de volgende fase, waar ze als gekken doorvluggeren, ook als de tijdcontrole al lang gehaald is.

30...Kc8xd7 31. Tc4xd4+ Kd7-c7 32. f2-f3 Lc6xe4 33. f3xe4 Pd3-e5 34. Kf1-e2 Kc7-c6 35. Lh4-g3 b7-b5 36. Td4-d5 Pe5-c4 37. Ke2-d3 Te8-f8 38. a2-a4 a7-a6 39. a4xb5+ a6xb5 40. Kd3-d4 Tf8-f1 41. Td5-c5+ Kc6-b6 42. Lg3-c7+ Kb6-a6 43. Tc5-c6+ Ka6-b7 44. Tc6-c5 Tf1-d1+ 45. Kd4-c3 Kb7-a6 46. Tc5-c6+ Ka6-b7 Hier viel een van de vlaggen. Tijd voor bezinning.

47. Tc6-c5 Pc4-d2! En opeens blijkt zwart weer goed te staan, volkomen toevallig. 48. Kc3-c2 Pd2xe4 49. Kc2xd1 Pe4xc5 50. Lc7-e5 g7-g6 51. Le5-c3 Kb7-c6 52. Kd1-e2 Kc6-d5 53. Ke2-e3 Pc5-e6 54. Ke3-f3 Kd5-c4 55. Lc3-a5 Kc4-d3 56. La5-e1 Pe6-c7 57. Kf3-f4 Pc7-d5+ 58. Kf4-g5 Pd5-c3 Wit gaf op. Van die Sherzer zullen we nog meer horen.