Schrijversblok 2

Het writer's block is ouder dan het schrijven. In haar algemeenheid gaat deze stelling niet op maar misschien wint ze aan waarheidsgehalte naarmate we preciezer worden.

Bij het schrijven van bijvoorbeeld een boodschappenlijstje wordt men niet door het writer's block gehinderd. Als daarbij stagnatie ontstaat wordt die veroorzaakt door een falen van het geheugen (men weet dat de naam van zeker artikel ontbreekt maar "men kan er niet opkomen') of een gebrek aan voorstellingsvermogen. Aan ieder boodschappenlijstje ligt immers een visie ten grondslag, vaak een ruimtelijke: men stelt zich voor wat men van plan is en weet dan: dit heb ik nodig.

Het writer's block heeft ook niets te maken met de constructieproblemen die zich bij het schrijven kunnen voordoen. In beginsel verschilt het schrijven niet van bouwen, timmeren, lassen, met blokken spelen, een baan voor de Märklintrein aanleggen. De schrijver heeft bij benadering, min of meer, tot op zekere hoogte in zijn hoofd wat hij tot stand wil brengen. Hij inspecteert zijn woorden, kiest als door een wonder, de vingers gehoorzamen, hij ziet dat het niet past, hoort geknars, de vingers nemen zelf het heft in handen, geluidloos tintelt het lied van de arbeid, de ogen grijpen in, de vingers laten op papier of scherm een nieuwe woordenloper los. De zin ontrolt zich, eindelijk, zoals de schrijver hem wil hebben. Of niet eindelijk; 't kan ook meteen gaan. Voor het plezier van het schrijven, de lust van het ambacht maakt dat geen verschil. Arbeider Bewust, opzichter Onbewust en het architectenbureau Eerzucht, Wil & Droom zijn eendrachtig bezig aan de vervaardiging. Van wat? De vervaardiging tout court, an sich, for the sake of. Hebben wij daar geen uitdrukking voor? Kortweg, op zichzelf beschouwd, voor de lol. Vervaardiging: het mooiste wat er is.

Het oplossen van constructieproblemen heeft dus niets met het writer's block te maken; integendeel, het is deel van het tegendeel. Er kan maar één kink in de kabel komen, anders gezegd, een valse draai in de strakke lijn binnen het brein die concentratie heet. De schrijver wordt gestoord op het ogenblik dat hij dat koord bijna ten einde heeft gedanst. Iedereen is weleens met zijn hoofd door een spinneweb gelopen. Een onaangename kleinigheid: de draden weggeveegd en dat is dat. Zo wordt het binnenweb van de schrijver aan het werk verwoest door degene die onverwacht zijn hoofd om de hoek van de deur steekt om te roepen dat de Ronde Lutherse Kerk in brand staat. Doe dat dus niet. Juist degene die niet wordt gehinderd door een writer's block zal u haten, zelfs als u hem een stofje toewerpt.

Het oplossen van constructieproblemen gaat gepaard met verschijnselen die zich schijnbaar ook voordoen bij iemand die aan zijn writer's block lijdt. Het ijsberen, het bij anderen om de hoek kijken als de schrijver op een kantoor of een redactie werkt, het maken van loze praatjes, gebeuzel bij de koffie-automaat, dat kan allemaal evengoed op het een wijzen als op het ander. Hoe houden we dan de constructeur-aan-het-werk en de geblokkeerde uit elkaar? De constructeur heeft een 'afwezige blik'; zelfs als hij u aankijkt ziet hij iets anders, namelijk zijn constructie in wording. De ogen van de geblokkeerde zijn gekweld. In zijn perspectief is niets in wording. Hij zoekt hulp, wil medelijden en als hij dat eenmaal heeft gekregen gebruikt hij dat als uitvlucht. Uw medelijden is zijn excuus om niet naar zijn blok te hoeven terugkeren. 'Zie je wel: die ander vindt het ook te erg. Voor vandaag gooi ik het bijltje erbij neer.'

Uit een en ander volgt dat een writer's block zich alleen voordoet bij schrijvers die een perspectief ontberen - onder andere, maar het perspectief is het belangrijkst. We kunnen ons een schrijver voorstellen met een onmetelijke woordenschat, een virtuoos in het maken van zinnen maar als hij begint te schrijven met geen andere gedachte dan 'Kom, we zullen eens kijken wat het vandaag wordt' - ja, gegarandeerd dat hij na een uur tot de ontdekking komt dat hij een slop is binnengelopen. De enige manier om daar weer uit te komen bestaat hierin dat het geschrevene wordt weggegooid. Het leidt nergens toe. Hij heeft op zijn goede geluk gerekend en dat is bij het schrijven de valse kameraad, de enige die we kunnen missen. Met andere woorden: het writer's block ontstaat dus in de eerste plaats uit een gebrek aan het perspectief dat weer een voorwaarde is voor de strategie, de tactiek en de improvisatie van het vervaardigen. Zonder perspectief geen constructie.

Er zijn nog andere oorzaken.

(wordt vervolgd)