Overleven krijgt prioriteit bij KLM

ROTTERDAM, 5 FEBR. Het is dezer dagen een weinig benijdenswaardige baan: de baas zijn van een luchtvaartmaatschappij. De luchtvaart is tegenwoordig een keiharde en in continu gevecht verkerende bedrijfstak die aan structurele overcapaciteit lijdt. In alle hoeken van de wereld melden luchtvaartmaatschappijen recordverliezen. Gisteren was de KLM aan de beurt. De malaise heeft het concern in drie maanden voor 438 miljoen gulden in de rode cijfers gedrukt.

President-directeur P. Bouw van de KLM kon tijdens een inderhaast belegde persconferentie maar moeilijk een lachje op zijn gezicht krijgen tijdens zijn toelichting op de onthutsende cijfers en verdere sanering. Hoewel het miljoenenverlies van zijn maatschappij grotendeels te verklaren is door een eenmalige afschrijving van de investering in de Amerikaanse partner Northwest Airlines, is er weinig hoop op betere tijden. Het laatste kwartaal van dit boekjaar zal zo mogelijk nog slechter zijn dan het derde. Het boekjaar 1992/93 zal volgens de KLM-top met “een groot verlies” worden afgesloten.

Bouw wees er gisteren op dat de overlevenden in de luchtvaart alleen démaatschappijen zijn die de komende jaren hun ticketprijzen zo laag mogelijk kunnen houden door efficiënte bedrijfsvoering. De KLM werd de afgelopen maanden meegesleept in de tarievenslag die eerst op de Amerikaanse en vervolgens op de Europese markt ontbrandde. Juist een maatschappij als de KLM, waarbij de kosten per werknemer in vergelijking met veel concurrenten hoog zijn, voelt de inkomstenderving als gevolg van goedkope tickets flink.

Hoewel de KLM in de laatste drie maanden van 1992 - het derde kwartaal van het lopende, gebroken boekjaar 1992/93 - liefst 14 procent meer passagiers en 12 procent meer vracht vervoerde, lag de gemiddelde opbrengst daarvan tien procent lager dan in de vergelijkbare periode een jaar geleden. Vooral op de vluchten tussen Amerika en Europa was de klap voelbaar.

Op die transatlantische markt is de KLM samen met partner Northwest sterk vertegenwoordigd. De KLM hoopt op termijn de investering van 1989, toen zij 400 miljoen dollar in de maatschappij pompte, terug te verdienen door mee te delen in de winst. De investering is sinds gisteren volledig afgeboekt. Mocht Northwest winst maken, dan strijkt de KLM daarvan als grootaandeelhouder straks een vijfde deel op.

Maar of Northwest ooit nog winst zal maken, wordt nog steeds sterk betwijfeld; de onderneming bevindt zich al een paar jaar op de rand van faillissement. Slechts een noodkrediet van 2,2 miljard dollar - bij elkaar gebracht door grootaandeelhouders en vakbonden - stelt de maatschappij in staat de zware wintermaanden door te komen. De jaarcijfers die Northwest gisteren bekendmaakte geven de ernst van de situatie nogmaals aan: het verlies over 1992 bedraagt 1,063 miljard dollar. “Als Northwest doorgaat met verliezen, dan leggen wij er geen cent meer bij”, zei Bouw gisteren resoluut.

De aanhoudende malaise bij Northwest wekt de woede van het KLM-personeel. Zij hebben de indruk dat de KLM-top de Amerikaanse verliezen nu op de eigen mensen verhaalt. De KLM-medewerkers bezuinigden de afgelopen twee jaar al 600 miljoen gulden door efficiënter en harder werken. Nu is hen verteld dat dat nog niet genoeg is. “Met de tot nu toe gerealiseerde kostenverlaging bereikt de KLM haar winstdoelstelling van zes procent over de omzet niet”, verklaarde Bouw. De komende drie jaar eist de KLM-directie daarom een jaarlijkse produktiviteitsverbetering van acht procent, één procentpunt meer dan de doelstelling uit het project "concurrerend kostenniveau' dat in 1991 van start ging en tot en met dit jaar zou lopen.

De reactie van het personeel is begrijpelijk. Het vreest harder werken met minder mensen en voor minder loon de kwaliteit aantast. Maar veel alternatieven zijn er niet. Het bedrijfsresultaat van de KLM bedroeg over de laatste drie maanden van vorig jaar 53 miljoen gulden negatief. Dat wekt bij Bouw de meeste zorg en daarom wil hij in eigen huis verder saneren. En niet eerst bij de buitenlandse partners. Afstoten van de belangen in maatschappijen als Northwest en het Britse Air UK lost niets op. Integendeel: dat staat gelijk aan zelfmoord. De KLM redt het nooit in z'n eentje in de luchtvaartwereld. Zij zal op korte termijn, zo menen deskundigen, meer samenwerkingsverbanden moeten aangaan om het hoofd te bieden aan de machtige concurrenten in VS en Verre Oosten.

De KLM hoopt daarom snel de drie maanden geleden in het geheim begonnen besprekingen met de Europese partners SAS, Swissair en Austrian Airlines succesvol af te ronden. Dat kwartet kan met minder mensen tegen lagere kosten een plekje in bedrijfstak bemachtigen. Hoeveel mensen en kwaliteit daarvoor moeten worden geslachtofferd, is voor Bouw en consorten voorlopig van secundair belang.