Reuma kan komen door niet-overgeerfd materiaal van moeder

Auto-immuunziekten, zoals suikerziekte en ook reuma, zijn aandoeningen waarbij de afweer van het lichaam zich richt op de eigen weefsels. Mensen met bepaalde erfelijke eigenschappen blijken een groter risico op dergelijke ziekten te lopen dan anderen.

Zo is uit bevolkingsonderzoek bekend dat sommige genen van het HLA-systeem veel vaker dan gemiddeld voorkomen bij patienten met ziekten, waarvan men vermoedt dat ze worden veroorzaakt door auto-immuniteit. HLA-genen leveren de codes voor eiwitten (HLA-antigenen) die het afweersysteem in staat stellen "eigen' te onderscheiden van "niet-eigen'. Deze eiwitten zorgen er dus voor dat binnendringende microorganismen meteen als vreemd herkend worden. Die HLA-antigenen werden voor het eerst opgemerkt door de cruciale rol die ze spelen bij de afstoting van een niet-passend weefseltransplantaat.

Het gen HLA-DR dat voorkomt bij 60 procent van de patienten met reuma is zo'n gen dat de gevoeligheid voor auto-immuunziekten verhoogt. Bij de rest van de bevolking komt dit gen veel minder voor: in 26 procent van de gevallen. Het is dus niet zo dat het bezit van het HLA-DR-antigeen onontkoombaar tot reuma leidt. Waarschijnlijk moet iemand, voordat een dergelijke aandoening zich openbaart, eerst blootgesteld zijn aan een of andere omgevingsfactor (een bacterie of een virus?) die de reactie uitlokt. De aanwezigheid van bepaalde HLA-antigenen verhoogt dan de kans dat er iets mis gaat met de afweer van het lichaam.

Tot nu toe was het een onopgelost raadsel waarom 40 procent van de reumapatienten helemaal geen HLA-DR antigeen bezat. Ze zouden dan immers de ziekte niet kunnen krijgen. Dat wordt wel verklaard door te stellen dat er twee verschillende types reuma zijn. Een groep onderzoekers van de Leidse Universiteit komt nu met een andere hypothese. Zij opperen in "The Lancet' van 23 januari dat dit weleens te maken kan hebben met HLA-DR-positieve cellen van de moeder die het kind niet erft, maar die bij de geboorte in zijn bloed terecht komen (NIMAs, non-inherited maternal HLA class I antigens).

De Leidenaren tonen aan dat de reumapatienten die geen HLA-DR-gen bezitten drie keer zo vaak moeders met HLA-DR hebben als een controlegroep zonder reuma. Het afweersysteem van een kind dat in de fase rond de geboorte in contact komt met cellen van de moeder kan deze cellen meestal nog niet als vreemd herkennen. De HLA-DR-positieve cellen van de moeder worden dus als "eigen' gezien en het immuunsysteem reageert daarop met het vernietigen van de afweercellen die tegen HLA-DR gericht zijn. Dat zou er dan toe leiden dat deze mensen, net als degenen met HLA-DR, later abnormaal reageren op de nog onbekende omgevingsfactor die reuma uitlokt.