Owen-Vance: Moskou weerstaat druk

Na aanvankelijke aarzelingen lijkt Rusland zich alsnog achter het VN- en EG-vredesplan voor Bosnië-Herzegovina te hebben geschaard. Onderminister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov bestempelde het vredesplan van de bemiddelaars Vance en Owen dinsdag als “onder de huidige omstandigheden de meest realistische verzameling maatregelen” ter beëindiging van het bloedbad in Bosnië-Herzegovina. Het debat in de Veiligheidsraad en de stemming over het negen-puntenplan van Owen en Vance is dan ook volgens Lavrov “het beslissende moment in de Joegoslavische crisis”.

Met haar instemming met het door zowel de moslims als de Bosnische Serviërs afgewezen vredesplan trotseert de Russische regering de publieke opinie in eigen land en de steeds duidelijker geuite pro-Servische mening van een meerderheid van het Russische parlement. De zaak van de Serviërs gaat de Russen om historische redenen zeer aan het hart: Servië is een traditionele bondgenoot van Rusland, het werd in de vorige eeuw onafhankelijk dank zij de Russen, het handhaafde zich ook als onafhankelijke staat dank zij de Russen. Serviërs zijn net als de Russen orthodox en gebruiken net als de Russen het cyrillische schrift, en als er twee landen zijn waar de pan-Slavische idee van belang is geweest zijn het wel Servië en Rusland, en in veel mindere mate het katholieke, West- danwel Middeneuropees georiënteerde Kroatië. Voor de Russische nationalisten zijn de Serviërs niet de agressor, maar integendeel het grote slachtoffer van het drama in ex-Joegoslavië.

Bovendien speelt op de achtergrond ook de ideologie nog een woordje mee. Politiek ligt bij de aanhangers van het nationalistische communisme in Rusland het regime van de Servische president, Slobodan Milosevic, (en daarmee dat van zijn beschermeling Karadzic in de eenzijdig uitgeroepen Servische republiek in Bosnië) veel beter dan dat van de Kroatische president, Tudjman, die weliswaar communist is geweest, maar zich al ver voor Tito's dood van het communisme heeft afgewend en onder Tito wegens zijn nationalistische overtuiging gevangen heeft gezeten. Milosevic daarentegen is leider van de Servische communisten geweest tot ze zich - nogal halfslachtig - socialisten gingen noemen.

Daar komt voor velen in Rusland nog het argument bij dat de bijna unanieme internationale keus tegen de Serviërs een precedent kan vormen: de Serviërs hebben, vinden ze, hun best gedaan het oude Joegoslavië bijeen te houden en hun volksgenoten in de afgescheiden republieken te beschermen; als de internationale gemeenschap dat niet toestaat, staat ze de Russen ook niet toe hun volksgenoten in andere delen van de ex-Sovjet-Unie te beschermen.

Pag 5: Hoop op succes VN

Dat Rusland - op emotionele gronden - partij moet kiezen vóór de Serviërs (en tegen de moslims en vooral de Kroaten) wordt de Russische regering steeds duidelijker ingepeperd door nationalistisch georiënteerde media in Rusland en door de nationalisten in het parlement.

Die regering heeft zich het afgelopen jaar naar het oordeel van de nationalisten jegens het Westen (vooral Washington) veel te inschikkelijk getoond: in de Russische media wordt geklaagd over een teveel aan Russische concessies op elk gebied, van de ontwapening tot de opgave van Oost-Europa en over Westerse pogingen de Balkan te beheersen en daarmee de traditionele Russische invloed te ondermijnen. Rusland, aldus deze media en parlementariërs, wordt overal in de wereld vernederd en láát zich ook vernederen, en de ontwikkelingen in ex-Joegoslavië vormen daar slechts een van de vele voorbeelden van.

De Russische regering is zeker niet ongevoelig voor die argumenten en heeft dat eerder deze week nog eens onderstreept in de scherpe kritiek van een andere onderminister van buitenlandse zaken, Vitali Tsjoerkin, op de Kroaten en hun offensief in Krajina. Dat de Russische regering ondanks de druk van de achterban toch voor het plan van Vance en Owen kiest ligt vooral aan de wetenschap dat een openlijke keus voor de Serviërs politiek niets oplevert en de betrekkingen met het Westen ernstig zou verstoren.

Moskou vestigt daarom voorlopig al zijn hoop op de Veiligheidsraad: die moet de politieke verantwoordelijkheid nemen en door middel van het plan van Owen en Vance het bloedbad beëindigen. Het alternatief immers is nog veel erger: als de VN falen, is Rusland (en zijn de Serviërs) nog veel verder van huis, omdat dan de zeer anti-Servische lijn van de Amerikanen wel eens de overhand zou kunnen krijgen en er wellicht zelfs een internationaal militair ingrijpen zou kunnen komen - een ingrijpen dat voor alles tegen de Serviërs zal zijn gericht.