Het Net is de kern van het nieuwe tv-bestel

In NRC Handelsblad van 31 januari stuitte de argeloze lezer op een opmerkelijke tegenstelling tussen de Nieuwsanalyse over de bestuurlijke reorganisatie van de NOS en het hoofdartikel dat onder de Romeinse kop: "Verdeel en Heers' over hetzelfde onderwerp handelde.

Redacteur Zeger Luyendijk besluit zijn artikel met de zin: “Een gesplitste NOS hoeft niets aan kracht in te boeten als de minister daarvoor de voorwaarden schept”. Het hoofdartikel fulmineert over amputatie, uitkleding en onthoofding van de NOS, suggereert dat de VARA met de EO een één-tweetje heeft gedaan en vervalt dan in de traditionele klaagzang over "de omroepvoorzitters' en het "vercommercialiseerde' bestel.

Nu is prijsschieten op het vermaledijde omroepbestel weliswaar even populair als katknuppelen, toch is er misschien hier en daar nog een onvermoeibare lezer die echt wil weten hoe het zit.

Het hoofdartikel bevat één zin, die hem daarvoor een aanknopingspunt verschaft: een behoorlijk netbeheer is hard nodig.

Daar is het allemaal inderdaad om begonnen. Het hele NOS-bestuur (voorzitter, omroepvertegenwoordigers en kroonleden) is het er over eens dat "het net' de kern is van het nieuwe televisiebestel, zoals "de zender' het uitgangspunt is voor de radio in de komende jaren.

Bij drie televisienetten behoren vier bestuursgremia: één voor het geheel en drie voor de netten. Ook daar is iedereen het over eens.

Voor ieder van de drie netten vormen alle bespelers een bestuurtje: omroepverenigingen en zendgemachtigden zonder leden. Samen met kroonleden en vertegenwoordigers van niet-ledengebonden zendgemachtigden vormen zij het NOS-bestuur. De NOS-televisiedienst, verantwoordelijk voor twee à drie maal zoveel zendtijd als de omroepverenigingen, heeft in dat geheel twee taken. Zij verzorgt hoog gewaardeerde programma's voor alle drie netten (journaal, evenementen) en aanvullende taken die de minister of de andere omroepen aan haar hebben opgedragen. Die tweede taak wordt tot nu toe voornamelijk op het 3e televisienet uitgevoerd.

Na veel discussie werd het NOS-bestuur het er over eens dat op het derde televisienet dat aanvullende deel van de NOS-programmering intens zou moeten kunnen samenwerken met de andere netpartners VPRO en VARA. Dat vroeg nogal wat van bestuursleden die liever de hele NOS onafhankelijk wilden houden. En die, ik zeg het er nog maar eens bij, zowel onder de kroonleden als de omroepvertegenwoordigers werden gevonden. Ook buiten de NOS klonken die geluiden, met name uit de hoek van diegenen die nog wel eens wilden proberen om van de NOS een nationale omroep te maken. Toch vond men elkaar omdat in Nederland de nationale omroep nu eenmaal de gestalte heeft van omroepverenigingen plus gezamenlijkheid.

De derde discussie ging over de mate waarin op net 3 kon worden samengewerkt. Daarbij bleek dat noch de VPRO noch de VARA bereid was om verregaand samen te werken met een deel van de NOS, dat bestuurd wordt door de zes overige omroepverenigingen. Wel waren zij bereid om een NOS-deel te aanvaarden als volledig opgetuigd mede-bespeler, dat wil zeggen met eigen zendmachtiging, eigen budget en eigen bestuur. Dat werd dan ook besloten.

En daarmee is ook het hoofdartikel van 31 januari jl. de tanden getrokken! En het sprookje dat er sprake is van een zacht eitje voor VARA-voorzitter Van Dam en VPRO-voorzitter Heerma van Vos eveneens.

Overigens ook de overige programma's van de NOS krijgen hun eigen wettelijke status, waarin omvang, budget en genre worden vastgelegd. Als er al kapers op de kust zijn om dat deel van de NOS te ontrafelen dan zal dat zonder ingreep van de overheid niet kunnen.

Dit is ook een geruststelling voor de geplaagde medewerkers van de NOS, die nu - en niet voor het eerst! - weer hun plaats moeten vinden in een nieuwe organisatiestructuur.

Het besluit van het NOS-bestuur om zo de eigen reorganisatie ter hand te nemen, mits de Kamer instemt met een gelijkluidend voornemen van de minister, was niet unaniem. Drie van de vijf kroonleden bleven vinden dat samenwerking op 3 ook zou moeten kunnen met een ongedeelde NOS. Zij wilden overigens ook splitsen, maar dan de hele programmataak los maken van de Ondersteunende Diensten. De andere bestuursleden vonden dat er voldoende garanties worden gegeven over de voortzetting van het werk van de NOS in de toegezegde eigen besturen, budgetten en wettelijke taken.

Meer is immers ook de andere omroepen niet toegezegd, die in de komende periode hun prijs nog moeten betalen voor het netsgewijze samenwerken.

Overigens, met wat het hoofdartikel boosaardig het VARA-EO-gambiet noemt zal ook geen tournooi worden gewonnen. Het bestaat nl. niet.

De EO vervult alleen zijn toerbeurt als voorzitterswoordvoerder.

Overigens werd het hier besproken hoofdartikel ook nog ontsierd door twee zaken die bij de schrijver bekend verondersteld hadden mogen worden: de Europese Gemeenschap kan van het Nederlandse bestel geen net afpakken (hoe verzin je het?) en de omroepvoorzitters claimen geen taken van het Commissariaat, maar werken gewoon uit wat de minister een en ander maal in openbare documenten heeft gezegd: de overheid mocht gaarne wat op afstand opereren.