Bewoners joods bejaardentehuis te oud om te emigreren

Impact, een eiland in Frankfurt, Ned.3, 23.20-0.005u.

De afgelopen maanden hebben nogal wat kranten aandacht besteed aan de reacties binnen de joodse gemeenschap in Duitsland op het oplaaiende rechts-radikale geweld. Er klonk woede, bezorgdheid en verdriet over de om zich heen grijpende aanslagen. En steevast kwam het dilemma ter sprake: hier blijven of de koffers pakken en emigreren - naar Israel?

Vanavond wordt in het VARA-programma Impact aandacht besteed aan de groeiende vreemdelingenhaat in Duitsland. Plaats van handeling is een joods bejaardentehuis in Frankfurt waar documentairemaker Hans Polak met de bewoners praat over hun ervaringen in nazi-Duitsland, de huidige situatie en komt de vraag aan de orde: waarom woont u hier nog?

Het is jammer dat deze documantaire weinig toevoegt aan wat andere media hier reeds over hebben geschreven. Jammer ook dat Polak er niet tussen komt wanneer een bewoonster zegt: “De Duitsers hebben het niet geleerd en zullen het niet leren”. Zo'n generaliserende uitspraak doet afbreuk aan het andere Duitsland dat wel degelijk bestaat.

Ook jammer dat Polak de directeur van het bejaardentehuis, Alfred Jachmann, niet confronteerde met een uitspraak van de Duits-Joodse schrijver Henryk Broder die begin december in het Nieuw Israelietisch Weekblad de angst voor het geweld in Duitsland “totaal overdreven” zei te vinden: “Joden zeggen al jaren dat ze van plan zijn om Duitsland in groten getale te verlaten. Maar in werkelijkheid komt er maar weinig van hun voornemens terecht. Ze identificeren zich na al die jaren nog steeds met hun toenmalige slachtofferrol”. Een prikkelende stelling.

De bewoners komen uitgebreid aan het woord. Hun verhalen zijn aangrijpend, hun ervaringen in nazi-Duitsland afschuwelijk. Een bewoonster is meer dan teleurgesteld dat het racisme weer om zich heen grijpt. Op de voorzichtige tegenwerping van Polak dat het niet alleen de joden zijn die erdoor getroffen worden maar ook asielzoekers klinkt het: “Maar weer vooral tegen joden. Steeds weer vooral tegen joden”. “Waarom woont u nog in Duitsland?” vraagt hij een andere bewoonster. Ze zegt te oud te zijn om te emigreren en slaaptabletten te zullen nemen als het weer zo erg wordt als toen. Ze kunnen hun leven niet meer veranderen, zegt de directeur, zelf een overlevende van Auschwitz.

Volgens hem is Duitsland weer terug bij af, bij 9 november 1938 - de Kristallnacht. Toen waren er geen protesten, nu ook niet zegt hij. “Nu zijn het de asielzoekerscentra, maar op een dag vliegt een steen door het raam van dit bejaardentehuis”, zegt iemand.