VN hopen op steun VS voor vredesplan Bosnië

NEW YORK, 3 FEBR. De Verenigde Staten zijn nog steeds tegen het vredesplan voor Bosnië van de EG- en VN-bemiddelaars Owen en Vance; toch gaat men er in kringen binnen de Verenigde Naties vanuit dat de Amerikanen bij gebrek aan een alternatief het plan uiteindelijk zullen steunen.

De andere permanente leden van de Veiligheidsraad van de VN - ook Rusland - steunen het plan, waar Owen en Vance nu al meer dan vier maanden aan werken. Afgevaardigden van de strijdende partijen in het gebied arriveren vandaag in New York om verder te onderhandelen.

Rusland en zelfs China steunen het vredesplan. Tijdens een nieuwsuitzending op televisie vertelde Owen dat Rusland zelfs druk op de Serviërs had uitgeoefend om de overeenkomst niet te blokkeren. De Amerikanen hebben bezwaar tegen de milde houding tegenover de Serviërs. Volgens Owen hebben de Serviërs echter genoeg concessies gedaan: “Nu mogen de moslims wel wat toegeven.” Westerse diplomaten wijzen erop dat islamitische staten een scherp oog houden op de veiligheidswaarborgen voor Bosnische moslims in het plan.

Uitgangspunt van het plan Vance-Owen is dat Bosnië-Herzegovina als staat behouden blijft. Het grondgebied wordt opgedeeld in tien provincies met een eigen bestuur. De Serviërs hebben in drie van de tien provincies een meerderheid. Overeenstemming over het plan is volgens Owen haalbaar omdat alleen de provinciale grenzen nog omstreden zijn. Owen: “Maar er zijn een paar mogelijkheden tot compromissen tussen Serviërs en moslims.”

Pag.4: VN-hulpkonvooi in westelijk Bosnië beschoten

Owen deed gisteren een beroep op de Amerikanen om alvast grondtroepen ter beschikking te stellen voor een eventuele vredesmacht, die na een bestand en beëindiging van de vijandelijkheden in Bosnië zou kunnen worden gestationeerd om de orde te handhaven. “Ik vraag niet om een massale Amerikaanse bijdrage, maar een van de beste dingen die president Clinton kan doen om de geloofwaardigheid van een vredesregeling te demonstreren is stationering van Amerikanen op de grond”, aldus Owen.

De gesprekken zijn naar New York verplaatst om de morele druk op vooral de moslims en de Serviërs - die het vredesplan vorige week afwezen - te vergroten. Nu de EG haar instemming heeft betuigd zou door een aanvaarding van het plan door de Veiligheidsraad de ondertekening door alle partijen dichterbij komen. Bovendien wordt de regering-Clinton gedwongen snel een standpunt over de zaak in te nemen.

De overgang van Bush naar Clinton wreekt zich deze week doordat de nieuwe Amerikaanse VN-ambassadeur, Madeleine Albright, nog niet is voorbereid op haar taak. Vandaar dat Christopher de zaak waarneemt. Hij lijkt er echter ook op uit tijd te winnen - niet alleen omdat de regering-Clinton een genuanceerd standpunt moet formuleren maar ook omdat dat standpunt tussen eergisteren en overmorgen wel eens van verwerpen naar goedkeuren van het plan kan worden gewijzigd. “De VS nemen bedenktijd. Hopelijk niet te veel”, zei Owen gisteren. De VN hebben hun hulpoperaties op de route Mostar-Sarajevo gestaakt nadat gisteren een hulpkonvooi onder vuur was genomen. Daarbij werd een tolk gedood en werd de leider van het konvooi ernstig gewond. Bij het konvooi waren ook Nederlanders betrokken; zij bleven bij de aanval ongedeerd.

Bij de aanval werd een van de voertuigen door een artilleriegranaat geraakt. Een van de inzittenden, een Kroatische tolk, was op slag dood. De Deense leider van het konvooi liep ernstige verwondingen op.

Een woordvoerder van de VN zei gisteren dat de toevoer van hulpgoederen vanuit Mostar naar de Bosnische hoofdstad pas wordt hervat wanneer alle strijdende partijen in het gebied garanties geven voor de veiligheid van de konvooien. De aanval op het konvooi, aldus de woordvoerder, “is absoluut onaanvaardbaar”, mede gezien de veiligheidsgaranties die zowel de Serviërs als de moslims en de Kroaten in het gebied tevoren hadden gegeven.

Radio-Zagreb en militaire woordvoerders gaven gisteren Servische milities de schuld van de aanval op het hulpkonvooi. De Serviërs bestoken de belangrijke corridor van Mostar naar Sarajevo met enige regelmaat. Gisteren beschoten zij ook Mostar zelf vanuit de bergen in de omgeving. Zeker vijftien projectielen kwamen in het centrum van de stad neer. Ook de stellingen van de Kroatische militie HVO in de omgeving van Mostar werden bestookt. Aan Kroatische kant vielen daarbij vijf gewonden.

In Sarajevo kwamen gisteren bij nieuwe bombardementen van de Serviërs en bij acties van sluipschutters vijf mensen om het leven en werden 39 mensen gewond. Een sluipschutter nam in de Bosnische hoofdstad een begrafenisstoet onder vuur op de begraafplaats van de oude stad. Hij schoot één persoon dood; een tweede werd gewond. Elders in Bosnië-Herzegovina werd gevochten langs de rivier de Drina, die de grens vormt tussen Bosnië en Servië, en rondom Stolac en Konjic in het zuiden. (Reuter, AP)