Resocialisatie gedetineerden in het gedrang; "Eerlijke boef' bestaat niet meer

DEN HAAG, 2 FEBR. Het Nederlandse gevangeniswezen verkeert in een crisis. Het internationaal om zijn humane imago gerespecteerde strafsysteem wordt bedreigd door een sterk gewijzigde gevangenispopulatie. Gevangenisdirecteuren hebben herhaaldelijk gesignaleerd dat een van de hoofddoelen van gevangenisstraf, de resocialisatie van gedetineerden, nauwelijks meer mogelijk is omdat de “eerlijke boef” niet meer bestaat. De inrichtingen worden in toenemende mate bevolkt door drugverslaafden, psychiatrische patiënten, buitenlanders en zeer zware criminelen die over zoveel geld beschikken dat ontsnappen slechts een kwestie is van het omkopen van de juiste mensen. Daarbij komt dat sinds twee jaar zich een nieuw tekort aan cellen heeft geopenbaard waardoor, zoals afgelopen weekeinde bleek, vorig jaar drie keer zoveel verdachten als het jaar daarvoor door het Openbaar Ministerie werden heengezonden.

Staatssecretaris Kosto (justitie) reageert met een mengeling van cynisme en verongelijktheid op de cijfers over het aantal heenzendingen in het laatste kwartaal van 1992. Het OM liet toen bijna elfhonderd verdachten vrij uit voorarrest. “Dat is toch frustrerend wanneer je in ogenschouw neemt dat minister Hirsch Ballin en ik net de afgelopen zomer daadwerkelijk de gevangeniscapaciteit met zo'n 200 cellen hadden opgevoerd.”

Maar kan het niet zijn dat juist het bericht dat u meer capaciteit vrijmaakte, voor het openbaar ministerie het signaal was om meer verdachten voor te geleiden?

“Tja, de suggestie gaat er natuurlijk vanuit dat er een groot dark number is dat we zo in één klap in beeld gekregen hebben. We analyseren nu als gekken wat er aan de hand kan zijn. Dan tekenen zich de volgende lijnen af. Er is een stijgend aanbod aan zware criminaliteit. Er worden langduriger straffen opgelegd. En we zijn veel capaciteit kwijtgeraakt doordat politiecellen niet meer gebruikt mogen worden om verdachten in voorarrest vast te houden. Daar zit een duidelijke prop.”

Overweegt u om politiecellen alsnog als alternatief voor de huizen van bewaring te gebruiken?

“Ik ben niet als de pastoor die zoveel van vlees hield dat hij elke vrijdag tot zijn biefstuk sprak: Gij zijt een vis, gij zijt een vis. Het kan dus eenvoudig niet omdat het wettelijk niet mogelijk is. Ik heb hier wel politiemensen gehad die zeggen dat ze prachtige cellen leeg hebben staan, maar ik kan de wet niet verzetten.”

U heeft afgelopen zaterdag voor de radio aangekondigd dat u een nota voorbereidt om de problemen van het gevangeniswezen aan te pakken.

“Sinds 1982 er is eigenlijk geen integrale nieuwe visie gepresenteerd. Toen we onlangs als kabinet werden geprolongeerd dacht ik: tijd voor een nieuwe nota over het gevangeniswezen. Gezien alle externe veranderingen de afgelopen tien jaar is dat dringend nodig. Ik wil vier tot zes ronde-tafelconferenties organiseren met een stuk of twaalf mensen die de problematiek goed kennen, om mijn ideeën te toetsen. Tegen Kerstmis moet er dan die nota liggen zodat een volgend kabinet daarmee verder kan.

Waar ik bijvoorbeeld aan denk is een aparte strafinrichting voor een speciale categorie vreemdelingen, namelijk die groep die geen worteling heeft in de samenleving.''

Waarom een inrichting alleen voor buitenlanders terwijl bijvoorbeeld ook verslaafden en geestelijk gestoorden problemen opleveren?

“In die vraag zit zoiets van: hij moet altijd weer die buitenlanders hebben. Maar zo is het niet. Een van de eerste dingen die ik hier gedaan heb, is dat ik een eind gemaakt heb aan de praktijk om vreemdelingen die hier een straf uitgezeten hebben direct het land uit te zetten. Ik wil dat er gekeken wordt naar de worteling die deze mensen hebben in de maatschappij. Het aantal vreemdelingen dat na detentie wordt uitgezet bedraagt nu nog maar ongeveer tien procent. Waar het me om gaat is dat we nu een systeem hebben waarin alle gedetineerden op weg zijn terug naar de samenleving. Maar er is een grote categorie verdachten die helemaal geen worteling heeft in deze samenleving. Criminelen die op Schiphol worden gepakt. Daarvan zeg ik: die mensen moet je niet de rechten geven die de rest van de gedetineerden hebben op weekeindverlof en dagdetentie, maatregelen bedoeld om de veroordeelden gefaseerd terug te geleiden naar de samenleving. Zij hoeven ook niet vastgehouden te worden in de buurt van familie, dus meestal ergens in het Westen van het land. Zo'n nieuwe inrichting zou bijvoorbeeld in Veenhuizen kunnen komen, waar we al grond hebben. En deze categorie gevangenen zou als compensatie voor het feit dat zij geen weekeindverlof en dat soort zaken krijgen, beloond kunnen worden door strafkorting te geven voor goed gedrag. Dan heb je meteen een beheersingsinstrument voor het gevangenispersoneel.”