Oostenrijkers niet voor maatregelen tegen buitenlanders

WENEN, 2 FEBR. De twaalf voorstellen om de rechten van buitenlanders in Oostenrijk te beperken, zoals vervat in de tekst van het afgelopen dagen gehouden volkspetitionnement, hebben slechts de steun gekregen van 417.278 Oostenrijkers, 7,37 procent van het aantal stemgerechtigden. Deze uitslag betekent een vierkante nederlaag voor de rechtse, populistische politicus Jörg Haider, die het initiatief tot het petitionnement had genomen.

Behalve beperking van de immigratie omvatte het petitionnement suggesties om buitenlanders een identificatieplicht op te leggen, harde maatregelen te nemen bij misbruik van sociale voorzieningen, een volledige immigratiestop in te stellen zolang Oostenrijk nog worstelt met het probleem van illegale immigranten en beperking van het aantal buitenlandse kinderen in schoolklassen in te voeren.

Het aantal handtekeningen bleef ver achter bij wat Haider had beoogd. Afgelopen herfst verwachtte hij nog meer dan een miljoen ondertekenaars. Twee weken geleden zei hij een zelfde aantal als zijn Freiheitliche Partei (FPÖ) bij de parlementsverkiezingen in 1990 had behaald (780.000) als een grote overwinning te zullen beschouwen. Met het resultaat dat gisteravond bekend werd, was hij niet blij, zoals hijzelf meteen toegaf.

Met de ruim 417.000 handtekeningen heeft het volkspetitionnement overigens wel het wettelijke minimum van honderdduizend gehaald dat nodig is om het parlement tot overweging en bespreking van de voorgelegde punten te bewegen. Maar veel zal dit niet te betekenen hebben, want de twee grote coalitiepartijen, de sociaal-democratische SPÖ en de christen-democratische Volkspartei (ÖVP), hebben 140 van de 183 zetels en kunnen alles wat hun niet bevalt naast zich neerleggen. De steun voor Haiders punten steekt bovendien ook nog zeer mager af bij de meest recente vijf volkspetitionnementen. Haiders resultaat komt pas op de zesde plaats.

Voor de rechtse populist, die bij regionale verkiezingen in de afgelopen jaren steeds grotere winst boekte, is het volkspetitionnement de eerste echte politieke nederlaag in zes jaar geworden. Misschien is hiermee zijn triomfantelijke opmars gestuit. De echte tests worden de parlementsverkiezingen van volgend jaar, zei hij zelf gisteravond.

De schuld voor zijn debâcle schoof Haider in andermans schoenen. Overal in den lande had men mensen die hun handtekeningen wilden gaan zetten tegengewerkt, beweerde hij. Arbeiders waren bedreigd, brave burgers geïntimideerd. Maar hij gaf toe dat de massale weerstand die zijn petitionnement met als motto "Österreich zu erst' had gewekt de belangrijkste oorzaak van de nederlaag was. Alle andere politieke partijen, de kerk, de vakbeweging, de werkgevers, kunstenaars, intellectuelen, sociale activisten had hij ten slotte als een verenigd front tegen zich gekregen. Dat zijn "politiek van de angst' daar niet tegen opgewassen zou zijn, was wel duidelijk geworden toen op 23 januari naar schatting een kwart miljoen Oostenrijkers in Wenen demonstreerden tegen buitenlanderhaat en discriminatie.

Met het mislukte volkspetitionnement is het vraagstuk van de buitenlanders in Oostenrijk natuurlijk niet opgelost. Een aantal burgers, waarschijnlijk toch heel wat meer dan 417.000, blijft de aanwezigheid van 550.000 legale buitenlanders plus een onbekend aantal illegalen problematisch vinden. Sommige ouderen en vooral slecht opgeleide jongeren zullen zich door hen bedreigd blijven voelen.

Behalve deze angst voor buitenlandse immigranten zou Haider de komende tijd best nog eens een tweede angstthema kunnen bespelen: Oostenrijks toetreding tot de EG. Van huis uit mag de FPÖ een pro-Europese partij zijn, in de laatste maanden heeft Haider steeds vaker gezegd voor deze EG onder de toetredingsvoorwaarden die zich nu aftekenen niets te voelen. Met dit standpunt zou hij agrarische stemmen kunnen trekken en misschien ook de electorale steun van mensen die de EG vaag griezelig vinden en die het gevoel hebben dat Oostenrijk er bij gebaat is ongebonden en neutraal te blijven.

Slaat Haider deze koers in dan wordt toetreding tot de EG het grote emotionele thema van de komende anderhalf jaar in de Oostenrijkse politiek, ook binnen zijn eigen partij. Van het gehouden petitionnement distantieerde zich al een aantal prominenten uit de FPÖ, zoals de presidentiële kandidaat van vorig jaar, Heide Schmidt, maar van een anti-EG-koers zouden nog veel meer bekende FPÖ-leden niets moeten hebben. Jörg Haider zal zich daarover overigens geen zorgen maken. Hoe meer oud-liberale elementen uit zijn partij verdwijnen des te vrijer heeft hij zijn handen voor een ongeremd rechts-populistische koers.