Amsterdam offert tuinen aan kantoren op

AMSTERDAM, 2 FEBR. Binnen de Amsterdamse grachtengordel ligt een stil groen gebied, met tientallen zeldzame bomen, oude tuinhuisjes en grasvelden. Het gebied meet in zijn geheel ongeveer honderd hectare en is daarmee bijna tweemaal zo groot als het Vondelpark. Het gaat hier om de monumentale tuinen die in 27 zogenoemde keurblokken verscholen liggen achter de grachtenpanden.

Hoewel de tuinen in de keurblokken een beschermde status genieten, is hun voortbestaan onvoldoende verzekerd. Veel tuinen zijn ernstig verwaarloosd. Dat zeggen Vera Amende en Addy Stoel van het wijkcentum d'Oude Stad, die in het boek Wat gebeurt er met de keurtuinen? de staat van deze tuinen hebben genventariseerd.

Zo kreeg het lokale Amsterdamse televisiestation AT5 vorig jaar van de gemeente toestemming zijn café uit te breiden ten koste van een beschermde keurtuin. Het station, dat deels door de gemeente wordt gefinancierd, had de inkomsten uit het vergrote café nodig om de uitzendingen te kunnen betalen.

“Zeventiende-eeuwse tuinen heb je in Amsterdam bijna niet meer. De oudere tuinen achter de Amsterdamse grachtenpanden stammen meestal uit de vorige eeuw”, zegt Stoel. Toch heeft het stadsbestuur al sinds de zeventiende eeuw geprobeerd achter de majestueuze gevels aan de grachten even majestueuze tuinen te conserveren. Bij de uitbreiding van de stad bediende het stadsbestuur zich van "in willekeuren afgekondigde regels' om de aanleg van de grachtengordel in goede banen leiden en een geordende buurt “met schoone woningen ende huysen voor den rentenieren ende andere vermogende luyden” te creëren. Daarbij hoorde een rustige tuin, waarin het verboden was bijvoorbeeld een bedrijf te exploiteren. Deze regels bleven van kracht tot 1964, toen ze werden vervangen door bouwverordeningen en bestemmingsplannen met dezelfde strekking.

Voorkomen werd echter niet dat zich sinds het eind van de vorige eeuw nogal wat bedrijven aan de Amsterdamse grachten vestigden. Het gevolg was dat halverwege deze eeuw een groot aantal tuinen was veranderd in parkeerplaats.

De goede wil ontbreekt niet bij de gemeente, aldus Amende en Stoel. In de afgelopen jaren werden regelmatig huiseigenaren aangeschreven om oneigenlijk gebruik van hun tuin als parkeerplaats te staken. Met het bestemmingsplan beschikt de gemeente over een effectief instrumentarium tegen degenen die de tuinen aantasten. Het probleem ligt echter dieper. “Zo gauw een projectontwikkelaar met economische argumenten een gebiedsuitbreiding voorstelt, die weliswaar ten koste gaat van de tuinen, maar waarvan hij beweert dat het goed is voor de stad, de werkgelegenheid en voor de projectontwikkelaar zelf, wordt het college van B en W week om het hart”, constateren Amende en Stoel mismoedig. “Het belang op de korte termijn lijkt belangrijker dan het handhaven van een waardevolle situatie waaraan mensen eeuw in, eeuw uit plezier kunnen beleven.”

Loco-burgemeester F. de Grave erkent het dilemma waarin de gemeente zich bevindt: “Een stad leeft nu eenmaal.” De monumentenzorg aan de grachtengordel is voor een gedeelte in handen van de bedrijven die daar zijn gevestigd. De bedrijven betalen voor de instandhouding van de monumentale panden. Uit onderzoek door de dienst ruimtelijke ordening van de gemeente blijkt dat het aantal kantoren aan de grachten nog steeds stijgt. Die bedrijven moeten wel kunnen functioneren en daarom over parkeerruimte kunnen beschikken, aldus De Grave. Het gemeentebestuur streeft volgens het programakkoord naar vermindering van het aantal parkeerplaatsen op de openbare weg, zonder het totale aantal parkeerplaatsen te verminderen. Parkeren op de binnenplaatsen achter de kantoren is dan een mogelijkheid. “Dan moet je als overheid afwegen”, aldus De Grave.