Timman, Anand en Short verenigd tegen Kasparov; "Het zou wel eens smerig kunnen worden, met allerlei gemene trucjes van Kasparov. Hij wil macht, daar doet hij alles voor.'

ESCORIAL, 1 FEB. Het is niet gelukt. Niet Jan Timman, maar Nigel Short wordt de uitdager van wereldkampioen Gari Kasparov. Zaterdag werd Timmans lot bezegeld. De dertiende partij werd remise en de stand 7,5-5,5 voor Short. De veertiende en laatste partij was niet meer nodig. Meteen na afloop werd de klassieke vraag aan Short gesteld: wat gaat er nu door je heen? “Niets, totaal niets”, zei Short, en hoewel hij keurig vragen bleef beantwoorden, leek het inderdaad of zijn geest het lichaam verlaten had, en hij eigenlijk elders was.

Het was zaterdag in de kathedraal van San Lorenzo een komen en gaan van schakers en schaaksupporters. Tot mijn verbazing las ik, dat Short daar, voor de partijen begonnen, iedere keer ging bidden. Je bent toch atheïst? vroeg de journalist Dominic Lawson. Maar ook opportunist, lachte Short. Ik denk niet dat Short echt op ingrijpen van de Heilige Laurentius heeft gerekend. Meditatie, in een ruimte die de zelfinkeer bevordert, is ook voor een heiden niet slecht. Jan Timman en zijn vrouw werden ook bij de kathedraal gesignaleerd. Voor hen was een wonder de enige reddingsmogelijkheid.

Winnen in de laatste matchpartij, als remise een nederlaag betekent. Het is voorgekomen. Lasker-Schlechter, 1910, Kasparov-Karpov, 1987. Beide keren met wit. Maar Timman moest dit zeldzame wonder, twee keer geschied in deze eeuw, in zijn eentje twee keer achter elkaar verrichten, met wit en met zwart. Ik denk dat hij er niet in geloofde. Zaterdag speelde hij niet met volle concentratie. Weer heel lang nadenken, hoewel hij zich voorgenomen had om dat niet te doen. Er waren in de openingsfase inderdaad buitengewoon ingewikkelde complicaties aan de orde. Short ontweek ze met een oppervlakkige, vrij zwakke zet. Timman stond toen, na zestien zetten, duidelijk beter, maar hij had nog maar drie kwartier bedenktijd en de partij moest eigenlijk nog beginnen. Vier zetten later maakte Timman een grove fout. Zo gaat dat. Je denkt: even snel spelen, anders heb ik straks geen tijd meer om na te denken. Dus denk je niet na en maak je meteen de beslissende fout. Timman gaf een pion weg en had geen kans meer. Waarschijnlijk had Short de partij daarna wel ergens kunnen winnen, maar dat was zijn ambitie niet. Hij wikkelde simpel af naar een toreneindspel waarin hij een pion meer had en een remiseaanbod kon doen, dat niet geweigerd kon worden.

Timman zei later dat hij zich inderdaad wel eens geërgerd had aan het snelle en oppervlakkige spel van Short. Aan de andere kant had hij er ook wel begrip voor. Short had gevoeld dat hij niet in topvorm was. De keren dat hij lang had nagedacht, had hij meteen ernstige fouten gemaakt. Dan maar practisch spelen. Iedere methode is goed, als hij tot succes leidt. “Tegen Kasparov is het ook nuttig om snel te spelen, alleen zullen de zetten dan wel van wat hogere kwaliteit moeten zijn”, zei Timman.

Ze waren heel aardig voor elkaar, Timman en Short en de beide families. Timmans kinderen waren nu ook overgekomen. Het was een en al omhelzen en kussen, tussen het Engelse en het Nederlandse kamp. Ze moeten nog even met elkaar voort. Timman onthulde dat er voor de match begon, al een pact was gesloten. Wie er ook zou winnen, de ander zou hem helpen tegen Kasparov. Niet als secondant tijdens de wereldkampioenschapsmatch, maar vooraf, bij de openingsvoorbereiding. De derde in de bond is Anand, die voor de match tegen Karpov met Short heeft samengewerkt, maar bij Short-Timman neutraal is gebleven.

Verenigd in afkeer van Kasparov. Tijdens de persconferentie, gisteren, zei Short over zijn komende match om het wereldkampioenschap: “Het zou wel eens smerig kunnen worden, met allerlei gemene trucjes van Kasparov. Hij wil macht, daar doet hij alles voor.” Short is voorzitter van de Grandmasters Association, Kasparov van de International Union of Chessplayers, een spelersbond van vooral Oosteuropeanen. Iemand vroeg of de match ook een strijd tussen die twee bonden zou betekenen. Timman gaf voor Short het antwoord: “Zeker. Kasparov heeft gezworen de GMA te vernietigen en hij is daar voor een groot deel in geslaagd, door toernooien te boycotten, als de GMA er iets mee te maken zou hebben.”

Short was heel optimistisch over zijn kansen tegen Kasparov. “Ik ben van plan om de match voor de 24ste partij te winnen.” Timman zei: “Afgaand op onze match kan je zeggen dat Shorts openingsrepertoire niet goed is. Als hij dat verbetert, heeft hij een kans.” Opvallend mild vond ik, maar toen wist ik nog niet dat Timman zelf aan de verbetering van dat repertoire zou meewerken.

Geen rancune, geen depressie, althans niet uiterlijk. Speelde de leeftijd een rol? werd gevraagd. “Ik hoop op mijn 44ste wereldkampioen te worden”, antwoordde Timman. Ja, over een jaar begint de nieuwe cyclus van kandidatenmatches al weer, en over drie weken het toernooi in Linares, misschien het sterkste toernooi ooit gespeeld. Timman zal er bij zijn, Short niet. “Ik speel niet graag een open kampioenschap van de Sovjet Unie”, zei Short. Zo zijn nu eenmaal de verhoudingen. Een toptoernooi zit vol Russen en ex-Russen, dat kan niet anders.

Over de afgelopen match wilde vooral Short weinig zeggen. Moskou luistert mee, zei hij. Allebei vonden ze het peil van de match heel behoorlijk, hoewel Timman zei dat hij pas tijdens de wedstrijd in vorm was gekomen. De derde partij was de beste geweest van Short, de negende, waarin Timman na een fantastisch openingsnieuwtje toch verloor, de beslissende partij. Het was ze uitstekend bevallen in San Lorenzo de El Escorial. “Aardige mensen, en, anders dan in de 80-jarige oorlog, niet al te katholiek”, zei Timman; dat wekte bij de burgemeester van het dorp enige bevreemding, leek me, maar in de algemene sfeer van vriendelijkheid op deze persconferentie, nam niemand er aanstoot aan. Gelukkig maar, Timman moet nog even in het dorp blijven, want pas woensdag zal het prijzengeld - voor Timman ongeveer 140.000 gulden, voor Short ongeveer 235.000 gulden - worden uitgereikt.

Waar de tweekamp tussen Kasparov en Short zal komen, is nog onbekend. Genoemd worden Barcelona (het meest waarschijnlijk), Santiago de Compostela, Berlijn, Zagreb, en nu ook opeens Jakarta. In Londen worden door Raymond Keene ongetwijfeld plannen gesmeed. Officiële aanbiedingen zijn er nog niet. Iedereen is bang dat als ze een bod doen, FIDE-voorzitter Campomanes naar een vriendje zal bellen met de boodschap: als je er een gulden overheengaat, heb je de match. Op 8 september moet in Luzern worden bekendgemaakt welke stad het miljoenenproject zal mogen opleveren. De Engelse bookmakers hebben al de odds bekendgemaakt die gelden voor Kasparov-Short. Short mag in Engeland tot nationale held zijn uitgeroepen, de bookmakers zijn er niet sentimenteel van geworden. Wie op underdog Short wedt en wint, krijgt 3 op 1; wie op Kasparov wil wedden, krijgt bij diens overwinning slechts 2 op 11 uitgekeerd. Heel realistisch, lijkt me.