Proces guerrillaleider Oost-Timor begonnen

JAKARTA, 1 FEBR. In de Oosttimorese hoofdstad Dili is vanmorgen het proces tegen Jose Alejandro "Xanana' Gusmao, de legendarische guerrilla-leider van de verzetsbeweging Fretilin, begonnen. De Indonesische staat zal, afgaande op de aanklacht, niet de doodstraf eisen. Xanana werd op 20 november door het leger opgepakt, na zestien jaar lang ongrijpbaar te zijn geweest.

De rechtszaal in Dili was volgepakt met - hoofdzakelijk Indonesische - verslaggevers van radio, tv en dagbladen, toen de Balinese aanklager I Ketut Suara, de akte van beschuldiging voorlas. In de aanklacht, gebaseerd op een viertal artikelen van het Wetboek van Strafrecht, wordt Xanana beschuldigd van “leiding geven aan een beweging die tot doel heeft een afsplitsing te bewerkstelligen van Indonesisch grondgebied, aanstichting tot en leiding geven aan een rebellie tegen de Indonesische regering en het daartoe wederrechtelijk in bezit hebben van vuurwapens”. Op deze vergrijpen staat ten hoogste levenslange gevangenisstraf.

De aanklacht heeft betrekking op een aantal strafbare feiten: Xanana heeft sinds 1978 het commando gevoerd over het Falentil, de gewapende arm van de onafhankelijkheidsbeweging Fretilin; hij zou het "brein' zijn achter de anti-Indonesische demonstratie in Dili op 12 november 1991, die door toedoen van het leger uitliep op een bloedbad, en ten slotte was hij bij zijn arrestatie in het bezit van twee vuurwapens.

Gezien deze zware feiten is het opmerkelijk dat Xanana wordt berecht volgens het "gewone' Wetboek van Strafrecht en niet volgens de uitzonderingswet op "staatsondermijnende activiteiten', waarop de doodstraf kan staan. De Oosttimorese jongeren die vorig jaar terechtstonden wegens het organiseren van de fatale demonstratie werd wel degelijk "subversie' ten laste gelegd, hoewel geen van hen de doodstraf kreeg.

Xanana wordt bijgestaan door een hem toegewezen advocaat uit Jakarta. Het aanbod van het Indonesische Instituut voor Rechtshulp (LBH), een advocatenorganisatie met een lange staat van dienst bij de verdediging van dissidenten, is door de beklaagde schriftelijk afgeslagen.

Het verzoek van Xanana's naar Australië uitgeweken echtgenote Amelia Baptista Gusmao om een internationaal team van rechtskundigen toegang te verlenen tot het proces, is door de autoriteiten afgewezen. De gouverneur van Oost-Timor, Abilio Osorio Soares, noemde het proces “een binnenlandse aangelegenheid, die Indonesië heel goed zelf kan regelen”. Het verzoek van Amnesty International om een waarnemer te mogen sturen, deed de gouverneur af als “al te pretentieus”.

Hoewel het proces plaatsheeft in Dili, waarschijnlijk om het "leereffect' voor de Oosttimorese bevolking te verhogen, is de aanklacht de laatste maanden in Jakarta op het allerhoogste niveau geformuleerd. Diplomaten veronderstellen dat de afloop al vaststaat en dat het lot van Xanana na zijn veroordeling nauw samenhangt met zijn medewerking tijdens de rechtsgang. Dat hij niet terechtstaat wegens "subversie' zou samenhangen met zijn bereidheid om zich openlijk te distantiëren van het Fretilin. Sinds zijn arrestatie heeft Xanana zich voor de staatstelevisie tot tweemaal toe een boetvaardig opstandeling getoond.