Brussel "wegens inventarisatie gesloten'; "Continuïteit en uitvoering', roepen EG-officials in koor; "Er gebeurt het komende haljaar vrijwel niks'

BRUSSEL, 1 FEBR. Commissaris Scrivener stelde vorige week een Europees registratiestelsel van ongelukken in huis en vrije tijd voor. Commissaris Marin trok de hulp aan Togo in. Commissaris De Deus Pineiro reikte de Europese Persprijs uit. De gehele Commissie was op audiëntie bij de Koning der Belgen. Zo is het al weken in Brussel: dood tij.

Natuurlijk, de nieuwe Commissie is zich aan het inwerken. Het Deense raadsvoorzitterschap maakte een valse start door een regeringscrisis. Toegegeven, het is wel vaker kalm bij het begin van de halfjaar EG-cyclus. Maar Delors III begint langzamerhand wel verdacht veel op het kabinet Colijn te lijken. Van de ene maand op de andere is alle Brusselse activiteit in een dikke grijze mist verdwenen. “Er gebeurt het komende halfjaar vrijwel niks”, voorspelde vorige week een Nederlandse Europarlementariër. “Denemarken zal niks anders doen dan op de winkel passen. En tot het Deense referendum in mei kunnen de lidstaten noch de Commissie zich politieke risico's veroorloven.”

Alle ogen in Brussel zijn bovendien gericht op de nieuwe Amerikaanse regering. Zal William Jefferson Clinton een ouderwetse protectionist blijken? Welk belang hecht de nieuwe president aan een GATT-wereldhandelsakkoord? Wat voor man zou de nieuwe Amerikaanse handelsafgevaardigde Mickey Kantor zijn; zal de tamelijk bekakte Sir Leon daar wel mee op kunnen schieten? En hoe zal Clinton zich in de Joegoslavië-crisis opstellen? Hoeveel troepen (extra) zal hij weghalen uit Europa en wat betekent dat voor de veiligheidsrelatie?

Op vrijwel alle terreinen in Brussel heerst onzekerheid. Zowel bij het handelsbeleid, het industriebeleid als het buitenlands beleid wacht de EG op de signalen van de overkant van de oceaan.

De eerste berichten zijn weinig geruststellend: er kwamen vorige week onverwacht harde anti-dumping heffingen op staalimporten uit 19 landen, waaronder EG-lidstaten. Commissaris Brittan zei te hopen dat het om een "ongelukkig overblijfsel uit het verleden' zou gaan, maar zekerheid heeft hij niet. Zaterdag berichtte de Washington Post dat Kantor vergeldingsmaatregelen zou treffen als de volgens hem "koop Europees'-richlijn voor apparatuur voor energiecentrales en telecommunicatie door de EG zou worden aanvaard. Kantor heeft ook al gezegd "bezorgd' te zijn over de merites van het vorig jaar gesloten oliezaden-akkoord met de EG.

Niemand in Brussel weet nog wat dat betekent. Maar er is wel genoteerd dat Warren Christopher, de nieuwe minister van buitenlandse zaken, in de Senaat de Amerikaanse handelsbelangen een centrale rol gaf bij het bepalen van het buitenlandse beleid. Is het dan een wonder dat de drie grote Amerikaanse autoprodocuenten vorige week anti-dumping klachten tegen de grote Japanse importeurs aankondigden? Dat de Democraat Clinton een "vrijhandelaar' à la Bush zou zijn, wordt kennelijk niet alleen in Brussel betwijfeld.

De nieuwe president slaagde er tijdens zijn campagne in om zowel vóór als tegen het Nafta-vrijhandelsakkoord met Mexico te zijn, al naar gelang het publiek en de regio waar hij sprak. Als deze trend in het Witte Huis doorzet dan zou de EG haar transatlantische vriendschap moeten inruilen voor een harde concurrentiestrijd met de VS, net zoals die met Japan wordt gevoerd. Zou dat dan de Nieuwe Wereldorde worden waar Bush het ooit over had: een wereld waar de grote ideologische tegenstellingen zijn vervangen door economische concurrentie en oude vrienden nieuwe vijanden zijn geworden? Brussel wacht nog op antwoord.

Misschien moet in het licht van die onzekerheid de oproep van EG-raadsvoorzitter Denemarken worden gezien om het Europese buitenlandse beleid de komende jaren nauw op dat van de VS af te stemmen. In Straatsburg wijdde minister Ellemann-Jensen een opvallend deel van zijn rede aan de transatlantische verwantschap tussen de "verdedigers van democratie en vrije markt economie'. Kennelijk was het nodig om daar nog eens de aandacht op te vestigen.

Maar mocht de stemming omslaan dan is de Europese Commissie daar wel klaar voor. Het "atlantische/vrijhandelsduo' Brittan en Van den Broek zullen dan in de VS het liberale gedachtengoed hoog houden. Van Miert op Concurrentie en Bangemann op Industrie en Telecommunicatie zullen de Europese verdediging organiseren. Beiden zouden niet ongenegen zijn bepaalde sleutel-industriën te beschermen of te stimuleren. De "liberalen' in de Commissie voeren dan het achterhoedegevecht met de VS. De "protectionisten' in de Commissie doen dan hetzelfde in de EG als Clinton in de VS.

Ook intern hebben de Commissie noch de Raad voorlopig veel behoefte om een eigen agenda te ontwikkelen “Dit is niet de tijd voor Grote Gedachten”, zegt een ambtenaar. "Continuïteit en uitvoering', roepen EG-officials in koor als ze naar hun plannen voor het komende half jaar worden gevraagd. En vooral geen politieke uitspraken, zolang de Denen en de Britten nog nakauwen op de Moeder aller Verdragen. "Maastricht' was het eindpunt van de ambitieuze periode van "federatie bouwen' waaraan de EG zich na de val van de Muur heeft overgegeven, zo wordt nu in Brussel aangenomen. Het "gebouw' moet nu worden ingericht; aanpassingen moeten vooral binnen de perken blijven. De uitbreiding met drie of vier kleine landen de komende jaren zal alleen tot "kleine wijzigingen' in de structuur van de EG mogen leiden, zo is de officiële lijn. Wat extra europarlementariërs en wat nieuwe Commissarissen, “dat is het belangrijkste”, zo zei commissaris Van den Broek, woensdag ondervraagd door een groep journalisten uit de kandidaat-landen Oostenrijk, Zweden, Finland en Noorwegen.

Maar volledig was Van den Broek natuurlijk niet. Onder meer de stemverhoudingen in de Raad moeten worden aangepast. Een zwaar politiek vraagstuk, nu voor het eerst in EG-geschiedenis een overwicht van kleine lidstaten dreigt. Ook het talenregime en de vele andere verdelingsmechanismen in de EG die voor een balans tussen arm, rijk, noord, zuid en groot en klein moeten zorgen, komen onvermijdelijk aan de orde.

Dergelijke problemen worden bij de Commissie voorlopig naar vermogen gebagatelliseerd. Er moet nu intern rust komen. Het financiële meerjarenplan "Delors II' ligt vast, de troebelen rond het cohesiefonds zijn verdampt. Het Deense probleem is met een vernuftige verklaring gesust. De Tory-opstand is met het einde van Majors-voorzitterschap uit de belangstelling verdwenen. De uitbreidings onderhandelingen kunnen van start. De interne markt is voltooid. "Maastricht' is in rustiger vaarwater. De landbouwhervorming volgens het plan-McSharry is aanvaard. De erkenning van Macedonië is wegens EG-onmacht bij de Verenigde Naties gestald. De burgeroorlog in Bosnië is aan het duo Vance (VN) en Owen (EG) overgedaan. Kalm aan dan breekt het lijntje niet, lijkt het parool voor de komende maanden. Van het "Europese groeiplan', door Delors ooit als "big bang' verkocht, wordt weinig meer vernomen. De nieuwe commissaris Vanni d'Archirafi liet bij zijn eerste optreden weten inbreuken door de lidstaten op de interne markt-wetgeving voorlopig ongemoeid te laten. Het was tijd voor een "wapenstilstand' zo zei hij.

Het lijkt kenmerkend voor de eerste maanden van Delors III. Door het Deense voorzitterschap zal de Commissie niet meteen worden gestoord. De raadsvoorzitter heeft weliswaar omvangrijke, maar geen grootse plannen. De Denen presenteerden een werkprogramma van 33 pagina's en een vergaderschema met zo'n vijftig Raadsvergaderingen. Vrijwel alles waar de Gemeenschap zich nu eenmaal mee bezighoudt is bij de Denen tot prioriteit verheven. “Ook Afrika staat hoog op de agenda gedurende het Deense voorzitterschap”, las Ellemann-Jensen trouw op. En dat stond pas op pagina vijf. Nu de etalage-projecten als "Europa 1992' en "Maastricht' zijn afgehandeld, is Europa voorlopig even "Gesloten, wegens inventarisatie'. Maar vooral in afwachting van de opening van Clinton's supermarkt.