Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Muziek

Hebben vrouwen nog steeds minder kansen in de muziek?

Ik componeer als vrouw. Ned.3, 20.33-21.23u

Ik componeer als mens luidt de titel van de documentaire van Agna Rudolph over de componisten Catharina van Rennes en Caroline Ansink. "Als wie anders?' vraagt men zich af. De uitspraak is afkomstig van Caroline Ansink, die geen belangstelling toont voor de vraag of vrouwen in de muziekwereld minder kansen hebben dan mannen. Ze componeert niet als vrouw, maar gewoon als mens.

Catharina van Rennes, die leefde van 1858 tot 1940, kon zich zo'n antwoord niet permitteren. Zij moest zich wel bezighouden met haar positie "als vrouw' in de volledig door mannen gedomineerde muziekwereld. In 1887 werd ze geweigerd als lerares solozang aan de Utrechtse muziekschool, waarna ze een tijdlang haar brieven ondertekende met "gediplomeerd en gepasseerd door de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst'. Noodgedwongen richtte ze haar eigen zangschool op.

Volgens musicologe Nancy van der Elst, die nog lessen bij haar volgde, heeft Catharina van Rennes het maximum bereikt binnen de speelruimte die haar in die tijd werd gegeven. Dat is echter minder dan ze had gewild. Eigenlijk wilde ze dirigeren, maar dat werd niet geaccepteerd. En als componiste werd ze uitsluitend serieus genomen in haar kinderliedjes. Prachtig waren ze (wie kent niet de Drie kleine kleutertjes?), maar daarmee vormde ze geen bedreiging voor de grote mannenmuziek.

Een eeuw later (Caroline Ansink werd geboren in 1959) ziet de wereld er geheel anders uit. Geen congressen over vrouwenarbeid, grauwe reformjurken of cantates voor het vrouwenkiesrecht. Al schijnen vrouwen die ruwe koperklanken componeren nog wel eens te horen te krijgen dat ze "als mannen' componeren,. Caroline Ansink vindt dat onzin. Iedereen weet toch dat er uitsluitend een fysiek verschil bestaat tussen vrouwen en mannen? Ansink krijgt haar opdrachten, tekent haar nootjes en doet gewoon haar werk.

Aardig zou het zijn geweest als Agna Rudolph de beide levens niet zomaar naast elkaar had geplaatst, maar meer met elkaar zou hebben geconfronteerd. Nu bestaat de documentaire eigenlijk uit twee min of meer willekeurige portretten: over een 19de-eeuwse vrouw die opkomt voor haar rechten en over een 20ste-eeuwse componist die toevallig vrouw is.

De documentaire levert weinig verrassende beelden op. In het gedeelte over Van Rennes worden oude foto's afgewisseld door vertellende musicologen en zingende hoofden. Het geheel maakt een wat bestofte indruk. Ook het betoog en de muziek van Ansink had visueel aantrekkelijker gepresenteerd kunnen worden. En waarom niet de muziekstijlen met elkaar geconfronteerd? Als er iets is waaruit blijkt hoeveel er in de laatste eeuw in de muziekwereld is veranderd is het wel de muziek zelf.