Haags orkest verbleekt bij optreden Russen; Dirigent Svetlanov laat vonken overspringen

ß8Concert: Russisch Staats Symfonie Orkest o.l.v. Jevgeni Svetlanov. Programma: M. Glinka: ouverture Roeslan en Loedmilla; M. Moessorgski: ouverture Kovansjtsjina; N. Rimsky-Korsakov: Capriccio Espagnol; A. Borodin: Polowetzer dansen uit Prins Igor; A. Skrjabin: Symfonie nr. 3. Gehoord: 29/11 Muziekcentrum Vredenburg Utrecht. Herhaling (deels ander programma): 1/12 De Doelen Rotterdam.

ß8Concert: Residentie Orkest o.l.v. Ingo Metzmacher m.m.v. Alexandru Lascae (directie). Programma: F. Schmitt: delen uit Antoine et Cléopâtre; M. Vermeulen: Symfonie nr 2; C. Ives: Symfonie nr 4. Gehoord: 28/11 Dr. Anton Philipszaal Den Haag. Radio-uitz.: 10/1 14.15 uur NOS Radio 4.

Jevgeni Svetlanov, sinds dit seizoen de nieuwe chef-dirigent van het Residentie Orkest, presenteerde zich gisteren op spektaculaire wijze in Utrecht met zijn eigen Russisch Staats Symfonie Orkest, dat hij al 27 jaar leidt. Svetlanov zal pas in februari voor het eerst als chef-dirigent in Den Haag dirigeren sinds hij nu precies een jaar geleden werd benoemd na enkele voortreffelijke concerten. Den Haag zal van hem ophoren, ook al zou Svetlanov daar slechts een deel realiseren van wat hij gisteren bereikte met de hem zo vertrouwde Russische musici.

De opwinding in Utrecht was gedeeltelijk te danken aan de exceptionele luidheid die deze Russen kunnen manifesteren. Nooit eerder hoorde ik pauken en grote trom zó hard bespeeld: het degelijk gebouwde betonnen muziekcentrum Vredenburg dreunde tot in zijn fundamenten tijdens de Polowetzer dansen uit Borodins Prins Igor. Niet alleen het koper, ook houtblazers en zelfs de strijkers konden er ruimschoots tegenop, zodat de balans even goed bleef gehandhaafd als de verantwoorde klank. En de andere kant van het dynamisch spectrum, de typisch Russische eindeloos weemoedige verstilling, zoals aan het slot van Moessorgski's ouverture Kovansjtsjina, was net zo indrukwekkend.

Svetlanov is een geweldenaar bij dit fantastische orkest. De snel verhitte dirigent laat zich koelte aanblazen door een ventilator op zijn lessenaar, zijn musici blijven onder hoogspanning. Ook in dit zo vertrouwde Russische repertoire ontbrak na zoveel jaren elke routine, bleven de vonken overspringen en klonk bij voorbeeld het Capriccio Espagnol van Rimsky-Korsakov als vuurwerk.

De stijl van Svetlanov is groots en intens. De middelen zijn tegelijk direct en geraffineerd, maar zonder een zweem van overcultivering of hinderlijke verfijning. Het resultaat is effectvol en briljant, maar steeds is het doel een direct aansprekende intense muzikaliteit.

Alles wat in de vier nummers voor de pauze al was geëtaleerd werd samengebald in de uitvoering van Skrjabins Derde symfonie "Le divin poème'. De thematiek van opstijgen uit aardse woelingen naar een hemelse gelukzaligheid is verwant aan Strauss' Tod und Verklärung en Mahlers Vierde symfonie maar bereikt hier na de paradijselijke fase met kwinkelerende vogels het stadium van exuberant stralende mystiek, de totale extase. Dat slot klonk bij Svetlanov als de schittering van miljoenen fonkelende diamanten, als een lang uitgerekte verblindende oerknal.

Bij deze opwinding moest de herinnering aan het concert dat het Residentie Orkest zaterdagavond gaf wel enigszins verbleken. Ingo Metzmacher dirigeerde op respectabele wijze een fraai gekozen programma met muziek uit de periode 1915-1924, maar bleef daarbij soms wat al te introvert. Dat paste heel goed bij de Frans-poëtisch geörienteerde muziek van Florent Schmitt maar iets minder bij de Tweede symfonie van Matthijs Vermeulen, waarin de blazers in het eerste deel mogen knetteren als schoten in de lucht.

Ook de Vierde symfonie van Charles Ives, een Fanfare-achtig treffen tussen twee orkesten op het podium met vanaf het balkon flarden van zachte viool- en harpmuziek, had in de extraverte delen nog wat helderder, pregnanter en uitbundiger kunnen klinken. En verder mag het natuurlijk niet voorkomen dat zo'n uitzonderlijk concert slechts één keer wordt gegeven. Maar daarin wil het Residentie Orkest terecht verandering brengen.