ANC beging "reeks van martelingen en moorden'

JOHANNESBURG, 30 NOV. Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) heeft in de jaren tachtig in kampen in verscheidene Afrikaanse landen gevangenen geëxecuteerd, gemarteld en slecht behandeld. Dit stelt de mensenrechtenorganisatie Amnesty International in een rapport over de ANC-kampen, dat vrijdag in Londen is verschenen.

Amnesty spreekt van “een groteske reeks van marteling, moord en de beroving van fundamentele vrijheden zonder enige respect voor behoorlijke en eerlijke procedures”. De organisatie roept het ANC op degenen die verantwoordelijk waren voor de wandaden, ook binnen het leiderschap, uit posities te weren waarin ze te maken hebben of krijgen met wetshandhaving of gevangenen.

Het ANC heeft nog niet officieel gereageerd op het rapport. In oktober bracht de beweging een eigen, intern onderzoek uit naar de gang van zaken in ANC-kampen. Het onderzoek kwam tot soortgelijke conclusies, maar in het Amnesty-rapport staan zwaardere beschuldigingen. Het hoofdbestuur van het ANC heeft inmiddels een commissie van drie internationale, onafhankelijke juristen benoemd voor een vervolgonderzoek dat in januari begint.

ANC-leider Nelson Mandela zei vorige maand dat pas na dat tweede onderzoek besloten zal worden tot eventuele maatregelen tegen ANC'ers die betrokken waren bij de schendingen van mensenrechten. Mandela verzekerde toen dat het ANC-leiderschap de volle verantwoordelijkheid draagt voor wat in de kampen is gebeurd. Een aantal van de ANC'ers die worden beschuldigd van wandaden werkt nu op het ANC-hoofdkantoor in Johannesburg.

Het Amnesty-rapport geeft gruwelijke details van mensenrechten-schendingen in de kampen in Angola, Zambia, Tanzania, Oeganda en Zimbabwe. Zo werd een geestelijk gestoorde man geëxecuteerd, nadat hij in een metalen container was vastgehouden. Gevangenen werden vastgebonden aan bomen en afgeranseld, geslagen of met gesmolten plastic overgoten. Zeven gevangenen werden door een vuurpeloton geëxecuteerd, nadat ze schuldig waren bevonden door een tribunaal, geleid door een ANC-inlichtingenofficier. Gevangenen moesten leven in “donkere, vochtige cellen zonder matrassen of lakens” met “urine en ontlasting die over de vloer liep”.

Amnesty kritiseert het ANC over het feit dat niets is gebeurd met een rapport over mensenrechtenschendingen uit 1984, naar aanleiding van muiterij in ANC-kampen. In de opleidings- en gevangenkampen van het ANC heerste in de jaren tachtig een sfeer van paranoia, vanwege mogelijke infiltratie door de Zuidafrikaanse inlichtingendiensten. Ook onschuldige ANC-leden werden hiervan het slachtoffer.

De Zuidafrikaanse regering en de liberale Democratische Partij hebben het ANC scherp veroordeeld naar aanleiding van het Amnesty-rapport. De zwarte krant The Sowetan schreef vanmorgen in een hoofdartikel: “Dat een organisatie die vecht voor mensenrechten zich schuldig maakt aan dergelijke daden, is weerzinwekkend (..) Hoe het ANC reageert op deze onthullingen, zal een indicatie zijn in hoeverre het een schone regering zal voeren wanneer het eenmaal aan de macht is.”

    • Peter ter Horst