Wendela Sandberg is algemeen directeur van het ...

Wendela Sandberg is algemeen directeur van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, waarmee ze de afgelopen weken een tournee maakte naar Spanje en Curaçao. Vlak voor het vertrek was ze gedwongen ontslag te nemen en ook chef-dirigent Jeffrey Tate, die het Rotterdamse orkest op deze tournee leidde, kondigde kort tevoren zijn voortijdige vertrek bij het orkest aan. Na een studie bestuurskunde aan de Universiteit Twente en twee jaar hobo op het Conservatorium van Enschede was Sandberg coördinator van de D.E. Koffieconcerten, coördinator Cristina Deutekom Concours en zakelijk leider Amsterdamse Bach Solisten. Wendela Sandberg (32) is ongehuwd.

Woensdag 18 november

Wakker worden in Santiago de Compostela. Vroeg. Om 8 uur vertrekken we naar Oviedo. Het zesde en laatste concert van onze Spanje-tournee. Achtereenvolgens speelden we in San Sebastian, Alicante, Valencia, Barcelona en Santiago. Ik heb nooit geweten dat Spanje zo'n gigantische cultuurschat bezit. Vooral Santiago maakt een onuitwisbare indruk.

Gelukkig geen mist. Oviedo is bekend terrein voor het orkest. Drie jaar geleden speelden ze hier met de vorige chef-dirigent James Conlon een Mahler-symfonie. Vanavond worden het Hendrik Andriessens Symfonische etudes, de Symfonie nr. 2 van Schubert en Brahms' Eerste pianoconcert met Bruno Leonardo Gelber als solist. Het orkest heeft al dertig jaar een relatie met Gelber, Jeffrey Tate kent hem nu drie jaar. Vlak voor de tournee heeft Tate aangekondigd zijn contract als chefdirigent voortijdig te beëindigen. Verschil in ambitie-niveau. Het was geen liefde op het eerste gezicht tussen het orkest en Tate, meer een mariage de raison. Helaas heeft het muzikaal niet gebracht wat ieder er zich van voorstelde. Door deze vroegtijdige aankondiging heeft Tate het orkest de mogelijkheid gegeven op zoek te gaan naar een andere chef-dirigent per september 1994. Tate is een echte gentleman, dat maakt het ook allemaal zo moeilijk. Ik denk dat het goed is zo. De concerten gaan tot nu toe voorspoedig. In Oviedo stijgt iedereen voor het eerst in deze tournee boven zichzelf uit. Opgeluchte gezichten op het podium na afloop. Kees Hillen, artistiek leider, en ik vergezellen Tate en Gelber naar een afscheidsdiner met het Spaanse impresariaat.

De tournee is vlekkeloos verlopen. Goede hotels, zeer professionele organisatie, redelijke tot goede zalen, enthousiast publiek, ruim sejours en geen onvertogen woord van de musici. Wie had dat verwacht na alles wat hieraan vooraf ging. Tot diep in de nacht genieten we van specialiteiten uit de omgeving en evalueren nogmaals de tournee en de onvermijdelijkheid van het afgelasten van de Zuid-Amerikaconcerten.

Donderdag

Te vroeg op. Om 8 uur vertrekken de bussen. Iedereen is zoals gewoonlijk stipt op tijd. Om 9.30 uur zitten we alweer in de lucht. Godzijdank helder weer. De 19de november is mijn struikeldag. Nadat de concerten in Buenos Aires en Caracas definitief van het schema waren verdwenen, heb ik gevochten om de Curaçao-concerten te behouden. We zijn ruim anderhalf jaar met de voorbereidingen bezig geweest.

Het heeft er lang op geleken dat ook de koningin het concert tijdens haar werkbezoek kon bijwonen. Inmiddels heeft ze aangekondigd die dag op Aruba te zijn. De presidente, mevrouw Liberia-Peters, heeft zich samen met minister Hirsch Ballin hoogst persoonlijk sterk gemaakt voor ons bezoek. Curaçao had alles voorbereid en verheugde zich in hoge mate op onze komst toen ik ze eind september moest meedelen dat de Zuid-Amerika-concerten, niet door ons toedoen, van de baan waren en een trip alleen naar Curaçao nu ook twijfelachtig was. De politieke en diplomatieke storm die de ambassades van Buenos Aires en Caracas op het Rotterdamse Stadhuis deden loeien, was nog niets bij de Caraïbische tyfoon die nu opstak. Mijn bestuur besloot gelukkig Curaçao door te zetten. De musici waren uiteraard zeer ontevreden over de hele gang van zaken de tournee betreffende en spraken hun onmin uit over mijn functioneren in een personeelsvergadering betreffende een overtreding van het tourneereglement. (Om de vlucht van Amsterdam naar Curaçao te halen moesten ze een uur eerder vertrekken dan de CAO mogelijk maakt.) De vakbond speelde hier gretig op in, de Stichtingsraad (een soort Oondernemingsraad) besloot wederom het overleg met de directie op te schorten, de pers werd ingelicht en ik vertelde mijn bestuur zo niet langer te kunnen en willen functioneren. De rest heeft u in de krant kunnen lezen. Ik was niet eens boos, wel verdrietig en strijdvaardig.

Om 18.00 uur plaatselijke tijd landen we op Curaçao, in Nederland is het inmiddels 23.00 uur. Spandoeken op het vliegveld, "bon bini RPhO', de plaatselijke televisie en het tropische klimaat verwelkomen ons. Ik geniet van de verbaasde gezichten bij de eerste kennismaking met de spreekwoordelijke natte, klamme deken die het orkest ervaart bij het afdalen van de vliegtuigtrap. Zoiets valt niet uit te leggen. Het blijkt net tien dagen onafgebroken geregend te hebben, de vochtigheid is hoger dan ooit. Tony Pina, de voorzitter van Stichting Klassiek en organisator rent opgetogen rond.

Om 19.30 uur is iedereen in het hotel en om 19.35 uur lig ik in de zee. Dit is het paradijs, compleet met palmbomen en pina colada's. Van 20.00 uur tot 22.00 uur vergader ik met Kees en Jan Geert (PR) over de organisatie, het lijkt allemaal prima voorbereid. Kees en ik toasten elkaar toe, we made it... Om 23.00 uur worden de oogjes wel heel klein, we zijn nu 21 uur op. Het Casino moet maar wachten tot morgen. Dan komt ook mijn zus Tamara uit Brazilië over. Nu slapen.

Vrijdag

Het orkest heeft de hele dag vrij: acclimatisatiedag heet dat. De meesten zijn gisteren meteen naar bed gegaan en dus ook vroeg opgestaan. Ik hoor niemand over een jet-lag, behalve Tate die de Europese tijd probeert aan te houden. Door zijn handicap heeft hij longproblemen en de vochtigheid bevordert het aanpassen voor hem niet. De Kunstenbond FNV komt eindelijk met de mededeling dat voor een lokale televisie-opname ook het landelijk overeen gekomen tv-honorarium van ƒ 386,- per musicus betaalt dient te worden. Uiteraard hebben ze hier dat geld niet. Gelukkig kan ieder orkestlid individueel afzien van deze honorering. Ik hang snel bij alle liften dit bericht op en vraag iedereen die op uitbetaling staat, dit persoonlijk bij mij te melden voor vanavond 20.00 uur. Ik ben benieuwd. Zo heb ik ook een mooi excuus de hele dag van de beach te genieten: ik moet bereikbaar zijn.

Om 18.00 uur biedt Stichting Klassiek met de belangrijkste sponsor FATUM een cocktail-party aan bij het zwembad. In mijn speech dank ik allen voor het warme welkom, de musici vallen me bij. Deze ontvangst had niemand verwacht. De levensvreugd van de plaatselijke bevolking straalt al aardig over op het orkest. Volgens mij is iedereen happy. Ik heb slechts twee meldingen van musici. De tv-opname kan doorgaan.

Twee uur later dan verwacht arriveert Tamara in het hotel, natuurlijk is haar bagage op de reis via Caracas verloren gegaan. Positief blijven denken, morgen zullen ze het wel vinden, al dan niet leeggehaald.

Zaterdag

We lunchen met een oud-studiegenoot uit Twente die honderduit vertelt over zijn eiland. Om 15.15 uur vertrekken de bussen voor een repetitie. De zaal doet denken aan Cultureel Centrum Amstelveen, de capaciteit is slechts 600 plaatsen. De akoestiek is droog, Tate laat de blazers op praktikabels zetten, dat helpt. De ouverture uit Le Nozze di Figaro wordt gerepeteerd. Na twee weken weer iets nieuws op de lessenaar. Je hoort de stokken op de snaren dansen. Mozart kan niet stuk.

Tussen de repetitie en het concert is genoeg tijd voor een diner in het hotel of de stad. Om 20.30 uur is het zover. Een bomvol Sentro pro Arte, de airco werkt goed in de zaal, op het podium is het warmer. Het publiek brengt het merendeel van de verblijfskosten op, een kaartje kost ƒ 75,- een zeer hoog bedrag. Twee weken geleden met Jessey Norman en Edo de Waart in Rotterdam vroegen we ƒ 100,- en ƒ 75,-. Onze abonnementsconcerten kosten ƒ 20,- tot ƒ 45,-. Hier heeft men dit bedrag voor onze concerten over, de wet van vraag en aanbod? Er wordt geklapt na het eerste deel van Schubert. Zitten de echte muziekliefhebbers wel in de zaal? Na afloop staande ovatie, zoiets moois hebben ze nog nooit gehoord. Het is het evenement van het jaar. Complimenten voor en van iedereen op de party in de foyer, een leuke mogelijkheid voor de musici om het publiek te ontmoeten.

Zondag

10.30 uur Jeugdmatinee. Toegang ƒ 5,-, leeftijd tot 21 jaar. De bussen vertrekken om 9.45 uur, iedereen weer stipt, de bussen iets minder, maar ze rijden, ook al komen ze soms maar net de Willemsbrug over. Ruim 200 kinderen in de mooiste pakjes. Kees presenteert het concert. Figaro gaat over verliefdheid, over vlinders en hagedissen in je buik, Schubert II gaat over de zon en prachtige kleuren, dus eigenlijk over hun eiland Curaçao, het laatste deel van Beethovens Pianoconcert nr 5 knalt eruit. Het uur is net kort genoeg om de aandacht vast te houden. Dat ging op schoolconcerten in Nederland wel eens anders, werd mij verteld.

De tournee zit erop. Wat een onbegonnen missie leek, is tot een geslaagd einde gebracht. Morgen over een maand alweer de première van Mahler VII met Haitink, stelt Kees.

Maandag 23 november

De nacht in het Casino liep wat uit de hand, toch $ 20,- gewonnen aan de roulette. De zee is 's nachts nog even heerlijk. Na 3 uur slaap staan we klaar voor de tour over het eiland. Ook aangeboden door de organisatie. Dit is m'n laatste kans nog iets meer van Curaçao mee te krijgen.

Om 17.00 uur een farewell-party in het hotel met een authentiek Mexicaanse band. Tussendoor nog snel de stad in geweest voor de nodige cadeautjes. We geven ieder bestuurslid en alle vrijwilligers van Stichting Klassiek twee cd's. Vele orkestleden hebben met hun andere ensembles reeds tournees geregeld naar alle eilanden. De culturele bestuiving werkt. Ze zullen het RPhO hier niet snel vergeten. Ongeveer twintig orkestleden maken gebruik van de mogelijkheid langer te blijven. Maar weinigen hebben zin te vertrekken. Het Mexicaanse bandje zingt het beroemde liedje over kakkerlakken.

Mijn eerste jaar heb ik zonder een personeelsvertegenwoordiger moeten stellen. Dat valt niet mee als het artistieke beleid zo op vernieuwing wordt gericht. In feite deed Flipse in zijn tijd hetzelfde, dus zo vernieuwend zijn we nou ook weer niet bezig. Natuurlijk klagen een aantal abonnementhouders, maar we werken ook aan een nieuw publiek. Ik blijf erbij dat een kunstinstelling in discussie moet zijn. Daar zijn we voor. "Dans l'action ils ont montré la source de leur beauté.' Dit motto geldt ook voor symfonie-orkesten. Gelukkig wordt ons beleid gesteund door de gemeente en WVC. Vele musici zijn de afgelopen dagen op me afgekomen en hebben ervoor gepleit dat ik langer blijf. Ook het bestuur heeft me inmiddels gevraagd tot september te blijven. De situatie is voor mij zeer verwarrend. Er was toch geen vertrouwen? 1 december moet ik beslissen. Ik heb nog vijf dagen om me te bezinnen, het gaat om het belang van het orkest. En wat er achter de schermen ook gebeurt, het blijft een fantastisch orkest.

Eerst maar naar huis. De Boeing 737 is compleet overbooked. We slagen er uiteindelijk in Tate eerste klas te laten reizen. Hij verdient het. Om 22.30 uur take-off.