Rechter weigert Luitjens op vrije voeten te laten

DEN HAAG, 28 NOV. De president van de rechtbank in Den Haag, mr. A.H. van Delden, had gisteravond niet meer dan een kwartier nodig om tot afwijzing te komen van de eis van de twee uur eerder op Schiphol aangekomen oorlogsmisdadiger Jacob Luitjens. Hij wilde in de periode van behandeling van het gratieverzoek, dat zijn broer gisteren aan de koningin deed, op vrije voeten blijven.

Luitjens is bij zijn aankomst gearresteerd en wordt nu vastgehouden in het Huis van Bewaring in Groningen. Bij het kort geding in Den Haag betoogde zijn advocaat, mr. A.M.M. Orie, dat indiening van een gratieverzoek opschortende werking heeft voor de tenuitvoerlegging van de opgelegde straf. Landsadvocaat mr. J.L. de Wijkerslooth bestreed dit. Zou Luitjens voorlopig op vrije voeten blijven, dan zou dat een premie betekenen op het feit dat hij destijds uit het kamp Westerbork, waar hij gedetineerd was, wist te ontsnappen en zich zo aan zijn berechting onttrok.

De landsadvocaat concludeerde uit het gratieverzoek dat Luitjens de bij verstek-veroordeling uit 1948 nu als onheroepelijk beschouwt en zich daarbij neerlegt. Orie bevestigde dit, maar stelde dat zijn cliënt desondanks niet afziet van de door hem in mei van dit jaar bij de rechtbank in Assen begonnen verzet-procedure waarmee hij het 44 jaar oude vonnis probeert aan te vechten.

Met een onbewogen gezicht en strak voor zich uit kijkend, arriveerde Luitjens gisteravond om even over half tien bij het Huis van Bewaring in Groningen. Hij keek niet op of om toen de pers zich voor de gevangenisbus verdrong om hem te fotograferen. Een Groninger van 72 jaar was de enige die naar het Huis van Bewaring kwam om de aankomst gade te slaan. “Wij Groningers zijn niet zo emotioneel. Maar ik moest dit even zien”, zei hij.

Pag 3: Luitjens bleef bij aankomst onzichtbaar

J. Luitjens werd gisteravond om vijf voor zeven door twee wachtmeesters gearresteerd. Dat gebeurde in het toestel van British Midland waarmee hij naar Amsterdam kwam. Buiten het zich van fotografen en televisieploegen verliet hij het vliegtuig vervolgens aan de achterzijde.

In het marechaussee-kantoor op Schiphol wees H.A. Marquart Scholtz, officier van justitie in Assen, hem er nog eens op dat hij was aangehouden opdat een vonnis uit 1948 zou worden uitgevoerd. Vervolgens werd hij overgebracht naar het Huis van Bewaring in Groningen.

Zijn advocaat, Orie moest toen nog naar Den Haag voor het kort geding waarin Luitjens van de staat eiste dat hij buiten de gevangenis zou blijven in afwachting van de beslissing op een verzoek tot gratie van zijn broer. Marquart Scholtz meent dat Luitjens door met dat verzoek in te stemmen, erkent dat het vonnis van 1948 (levenslang) onherroepelijk is geworden. De officier en Luitjens' raadsman wilden echter niet ingaan op de vraag of Luitjens daarmee tegelijk schuld bekent.

Volgens dr C. Schulten van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie is het de vraag of men in geval van Luitjens wel van een "oorlogsmisdadiger' mag spreken. “Ik vermijd dat woord”, zegt Schulten. “Niet omdat hij niet ontzettend veel slechts op zijn kerfstok heeft, maar omdat ik bij oorlogsmisdadigers toch eerder aan figuren als Eichmann en zo denk”.