Parijs legt grenzen bio-ethiek vast

PARIJS, 28 NOV. Als “bescheiden maar reëel, onvolmaakt naar nuttig” heeft de Franse Nationale Vergadering deze week met een grote meerderheid drie wetten aanvaard op het gebied van de bio-ethiek. Na vijf jaar voorbereiding, die in het parlement zeldzaam harmonieus verliep, is met deze wetgeving “een grens getrokken tussen hetgeen mogelijk en hetgeen wenselijk is”, zoals de Franse minister van gezondheid en humanitaire actie, Bernard Kouchner, zei. “Onze samenleving zal voor voldongen feiten worden gesteld en de mens zal door de wetenschap worden gepasseerd, als we niets doen”, aldus verwoordde Kouchner de algemene opvatting in het parlement dat de wetgever grenzen moet stellen aan de ethische toelaatbaarheid van medisch-technische ontwikkelingen. Kouchner: “Op den duur dreigt de mens uiteen te vallen in stukken, in reserve-onderdelen, en dan dreigt een nieuwe slavernij van een grote massa van armen ten voordele van een artsenij van de rijken”.

Het gevaar van nieuwe medische vindingen, zoals bevruchting van vrouwen na de menopauze, vereist keuzes van de wetgever, hoe beperkt ook, betoogden Kouchner en twee andere ministers, Michel Vauzelle (justitie) en Herbert Curien (wetenschap). De socialistische afgevaardigde Yvette Roudy maakte dat op haar eigen manier duidelijk: “Een kind kan tegenwoordig vijf ouders hebben. Een vader en een moeder wier zaadcellen en eicel elkaar ontmoeten in een reageerbuis, een draagmoeder die het aldus verwekte kind ter wereld brengt en twee adoptief-ouders”.

De drie wetten, die nog door de Senaat moeten worden goedgekeurd, regelen drie onderdelen van de bio-ethiek: het respect voor het menselijke lichaam, het ter beschikking stellen van organen en medisch begeleide voortplanting en het gebruik van informatie bij wetenschappelijk onderzoek. Enkele vraagstukken die religieus, moreel en politiek omstreden zijn, zoals abortus, euthanasie en het statuut van het menselijke embryo zijn buiten beschouwing gelaten. Abortus is in Frankrijk sinds 1975 (wet-Veil) onder bepaalde voorwaarden mogelijk.

In de wet over het respect voor het menselijke lichaam, in feite een aanvulling op het burgerlijk wetboek, wordt bepaald dat het lichaam onschendbaar is en dat donoren anoniem moeten blijven. Het genetische erfgoed wordt beschermd “zodat men het menselijke ras niet kan beïnvloeden zoals paarde- of runderrassen”, aldus minister Michel Sapin (thans financiën, voorheen justitie). Het lichaam kan geen voorwerp van handel zijn. Het verkopen van organen, zoals in andere landen (bijvoorbeeld India) gebeurt, is strafbaar gesteld (zes maanden tot vijf jaar gevangenisstraf en boetes tot een miljoen franc). Hetzelfde geldt voor "getransformeerde produkten' van het menselijke lichaam zoals botten, bloed, bloedvaten enzovoorts.

De tweede wet behandelt het donorschap en het gebruik van elementen en produkten van het menselijke lichaam ten behoeve van medisch begeleide voortplanting. Draagmoederschap wordt daarin kort en goed verboden. Draagmoeders en ouderparen die gebruikmaken van de diensten van een draagmoeder riskeren geen strafrechtelijke vervolging. Dat geldt wel voor "intermediairen' (in feite artsen die de inplanting van een bevruchte eicel verzorgen), die met zes maanden tot een jaar gevangenisstraf en boetes tot maximaal 100.000 franc kunnen worden gestraft.

Deze wet regelt ook de bescherming van het kind dat met medische assistentie is verwekt. Deze medische hulp (in vitro-bevruchting) is uitsluitend voorbehouden aan steriele heteroseksuele ouders en in het geval een normale zwangerschap het risico van overdracht van een zeer ernstige ziekte inhoudt. Tussen een aldus verwekt kind en een derde (bijvoorbeeld de zaaddonor) mag geen enkele relatie worden gelegd.

De wet voorziet ook in een vergunningenstelsel met betrekking tot genetisch onderzoek. Behalve voor medische of wetenschappelijke doeleinden mag genetische identificatie (zoals ouderschapstesten) alleen plaatshebben na een juridische procedure en alleen in speciaal aangewezen laboratoria. Overtreding van deze regelgeving is eveneens strafbaar gesteld (een jaar gevangenis en maximaal 100.000 franc boete). Volgens sommige Franse wetenschappers gaat de wet niet ver genoeg op het gebied van de genetische diagnose van het embryo.

Het derde wetsontwerp, van minister van wetenschap Curien, regelt het gebruik van informatie voor wetenschappelijk onderzoek op het gebied van gezondheid. Wegens tijdgebrek is het twijfelachtig of de Senaat de drie wetten nog dit jaar zal goedkeuren, zoals de afgevaardigden in de Nationale Vergadering wensen. Naar verwachting zal de Senaat geen fundamentele bezwaren maken aangezien de wetten niet controversieel zijn en, zoals een afgevaardigde zei, slechts als “minimale regels van een tolerante samenleving” zijn bedoeld.