Winschoten beducht voor bezuinigen op archiefdienst; "Openbaarheid van archieven belangrijke pijler van rechtsstaat'

WINSCHOTEN, 27 NOV. Een historicus zal het met pijn in het hart aanzien: op de lichtbruine kartonnen dozen met daarin met de hand geschreven archiefstukken van het ministerie van marine, dienst loodswezen uit 1839-1840 die in het magazijn van de Centrale archiefselectiedienst in Winschoten staan, is het onverbiddelijke "VVV' geschreven. "Voor vernietiging vatbaar' betekent dat, en de dozen gaan dan ook naar een papiervernietigingsbedrijf in Apeldoorn. Belangwekkender geachte stukken worden gearchiveerd en van nieuwe stickers voorzien. Zo staan de containers met archiefdozen van het ministerie van binnenlandse zaken, stafafdeling grondwetszaken 1970-1979 klaar voor transport naar het Rijksarchief. In het magazijn staan tientallen containers vijf hoog boven elkaar. Twaalf kilometer strekkende meter archiefmateriaal van gemeentes, provincies, waterschappen en rijksoverheid is hier opgeslagen, in afwachting van verwerking.

De Centrale archiefselectiedienst (CAS) werd in 1981 opgericht om de grote achterstand in het bewerken van archieven op te heffen. In het kader van de spreiding van rijksdiensten werd als vestigingsplaats het Oostgroningse Winschoten gekozen. In dit gebied met de hoogste werkloosheid van Nederland zou de dienst gedurende tien jaar 200 mensen werk moeten bieden, zo was het doel. Er werken bij de CAS en het Interdepartementaal Tekstverwerkingscentrum Winschoten (ITW), de grote "type-kamer' van de ministeries, in totaal 220 mensen.

De Dienstcommissie en een opgerichte klankbordgroep van personeelsleden sloegen deze week alarm, nadat uit een brief van staatssecretaris De Graaff-Nauta (binnenlandse zaken) bleek dat zij de CAS wil saneren en het aantal arbeidsplaatsen in twee jaar wil terugbrengen van 196,5 naar 110. Het ITW verdwijnt zelfs helemaal, omdat medewerkers op de departementen veelal zelf hun brieven tikken. Gedwongen ontslagen worden daarbij niet uitgesloten.

Volgens de bewindsvrouwe is de achterstand in het verwerken van de archiefvoorraad inmiddels teruggebracht tot 80 kilometer. In 1988 werd die achterstand door de Algemene Rekenkamer nog geschat op een lengte van 300 tot 600 kilometer. Door een andere definitie van het begrip "archief' hoeft voortaan nog slechts 5 procent van de totale hoeveelheid departementale archieven, de zogenaamde beleidsarchieven, te worden afgegeven bij de CAS. “De overige 95 procent, in hoofdzaak uitvoeringsarchieven, kan integraal worden vernietigd”, zo schrijft de staatssecretaris.

Voorzitter H. Muskee van de Dienstcommissie en T. van Dijk van de klankbordgroep hebben grote moeite met die andere volgens hen puur technische selectiemethode die naar de mening van de staatssecretaris minder inspanning vergt en dus goedkoper is. “Stukken worden niet meer ingekeken, maar meteen weggegooid. Als wij in het verleden zo geselecteerd hadden, dan was veel bewijsmateriaal dat bijvoorbeeld van belang was bij de RSV-enquête nooit boven water gekomen”, aldus Muskee. Van Dijk verklaart dat een overheid verantwoording moet kunnen afleggen over haar beleid. Dat kan in zijn ogen alleen als er een "geheugen' is in de vorm van archiefstukken. “We hebben het gevoel dat de bezuinigingsdrift van de staatssecretaris sterker is dan de informatieplicht. Als stukken weggegooid zijn, kun je over bepaalde zaken geen openheid verschaffen. De democratie werkt in dat geval niet optimaal en een grondrecht van mensen, namelijk het controleren van ambtenaren, wordt uitgehold”, vindt hij.

In een brief aan De Graaff-Nauta stellen de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland en de Vereniging voor Documentatie Informatievoorziening en Administratieve Organisatie dat de openbaarheid van archieven een “belangrijke pijler vormt van onze democratische rechtsstaat”. Naast het inhoudelijke bezwaar maken de klankbordgroep en dienstcommissie zich ook grote zorgen over het verlies aan arbeidsplaatsen in de economisch zwakke regio. De gevolgen zijn catastrofaal, verwachten Van Dijk en Muskee. “De belastingdienst en de douane zijn al afgeslankt. Als er zo'n 100 mensen op straat komen te staan, is het de vraag of ze opnieuw kunnen worden geplaatst in deze omgeving. Ze zullen verhuizen, wat een aderlating betekent voor de dorpen in Oost-Groningen.”