Theelichtje

Het gaat niet goed met het theelichtje. De hoeksteen van het gezellige huisgezin die gewoonlijk, maar vaak ten onrechte, met "waxinelichtje' wordt aangeduid is niet meer wat hij was. Mevrouw J.J.F. te H. zegt het zo: “Altijd begin ik mijn bridge-avondjes om zeven uur en voor de gezelligheid steek ik dan om tien voor zeven een stuk of tien waxinelichtjes aan. Vroeger brandden die nog als mijn gasten na twaalven weggingen, maar tegenwoordig mag ik blij zijn als ze niet al om half twaalf uitgaan.”

Anderen klagen over afbrekende of omvallende lonten, halverwege gedoofde lichtjes die nooit meer aan wilden en lichtjes die niet voldoende ver opbrandden.

Kwaliteitsverlies van het waxinelichtje. Hier is behoefte aan een vergelijkend warenonderzoek - het soort onderzoek dat de Consumentenbond doet aan videorecorders, CD-installaties en autofocuscamera's maar nooit aan theelichtjes, lucifers, elastiekjes en fietsventielen.

Anoniem inkopen in gewone winkels. Bij Albert Heijn ("Waxine'), Blokker ("Florida'), V&D ("Bolsius') en de Hema ("Hema') zijn de kaarsjes te koop in verpakkingen van 7, 10 of 50 stuks. De Waxine-lichjes van Albert Heijn worden gemaakt door Stearine Kaarsenfabriek Gouda die een licentie heeft van Verkade. Het zijn de duurste kaarsjes die per stuk 22 cent kosten. Het goedkoopst is de 50-stuks verpakking van de Hema met kaarsjes van 10,5 cent per stuk.

Het is een boeiende oefening om morfologische verschillen tussen de lichtjes op te sporen. Ze blijken krachtig gestandaardiseerd op een diameter van 39 millimeter en een hoogte van 15 à 16 millimeter. Kleur, geur en smaak zijn identiek. De gevlochten katoenen lont zit altijd los in het midden en eindigt in een metalen plaatje dat centraal is ingekocht. "Florida' en "Hema' hebben een erg dun lontje.

Er zijn kleine verschillen in het gewicht van de kaarsjes: 16 gram voor Bolsius, 18 gram voor Waxine en 17 voor de andere twee. Met flinke afwijkingen binnen de soort. De smelt- en stoltemperatuur van de gebruikte paraffine ligt rond de 56 graden, maar niet bij Waxine, want daar is hij 52. (Grote paraffine kaarsen smelten pas bij 58 à 59 graden).

Genoeg! De klachten. Drie lichtjes van elke soort geplaatst in een aluminium "capsule' die Bolsius bijleverde en op het uur nul aangestoken. Wachten en kamertemperatuur op kamertemperatuur gehouden. Na gemiddeld 4 uur en 32 minuten dooft Hema, zeven minuten later gevolgd door Waxine. Bolsius en Florida komen over de vijf uur heen met vier en zeven minuten. Dat brengt de verlichtingskosten op 2,3 cent per uur bij Hema en 4,8 cent per uur bij Waxine.

Alle lichtjes brandden schoon op, al zat "het ijzertje' na afloop meestal vast in een klein restje vet. Er vielen geen lonten om, er braken geen lonten af. Een afzonderlijke test toonde aan dat de lichtjes moeiteloos opnieuw zijn aan te steken als ze al na een half uur waren uitgeblazen. En nog een keer, weer een half uur later. En nog eens.

Wat is dat dan voor gezeur? Ruggespraak met het "Keurmerkinstituut' van de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen die twee theelichtjes (Hema en Florida) een "Groenkeur' verstrekt. De belangrijkste eisen zijn dat de lichtjes vijf uur branden, "voldoende' verwarmend vermogen bezitten voor theepot of rechaud en zeker voor 80 procent opbranden. De vijf-uren-eis is de zwaarste en kennelijk testten de Huisvrouwen andere Hema-lichtjes dan deze krant. Soit, ze zijn goedkoop genoeg.

Merken de Huisvrouwen iets van kwaliteitsverlies en schort er iets aan theelichtjes zònder keurmerk? Dat laatste hoeft niet per se, zegt de woordvoerder, want de industrie moet het keurmerk zelf aanvragen. Maar er is zeker achteruitgang in kwaliteit. “Er is een beweging van de theelichten naar de sfeerlichten.” Die beweging gaat ten koste van het verwarmend vermogen - niet alle lichtjes zijn nog voor een rechaud geschikt. Berekening leert dat Waxine en Hema 4 gram vet per uur verbranden en de andere twee maar 3 gram. De eerste twee hebben daarmee een warmteproduktie van 45 watt, de andere van 35 watt.

Zonder zijn onpartijdigheid op te geven suggereert de woordvoerder dat de theelichtjes die meubelzaak Ikea bij honderd tegelijk voor een paar gulden verkoopt op geen stukken na aan de eisen voldoen. “En er komt nogal wat spul uit het Verre Oosten op de markt.”

Waarom hebben de Waxine-lichtjes van "Stearine Kaarsenfabriek Gouda' geen Groenkeur? Omdat we ons eigen handelsmerk voldoende aanbeveling vinden, zegt de directeur. Dat de brandduur van de Waxines in de praktijk wat tegenvalt, laat Gouda koud. “Onze lichtjes zijn in de eerste plaats bedoeld voor verwarming.”

Kwaliteitsverlies bij Nederlands oudste lichtje? Ja en nee. De oorspronkelijke Waxine-lichtjes werden door Verkade gegoten uit paraffine met een smeltpunt onder de vijftig graden. De door Gouda in licentie gefabriceerde lichtjes worden uit poeder geperst. Daarbij is ook de onderkant van het lichtje een beetje veranderd, waardoor hij niet goed meer in het originele Verkade-glaasje past. In de oude glaasje vallen de lontjes soms om en branden de lichtjes niet helemaal op. In de nieuwe glaasjes is alles weer in orde.

Bij de verplaatsing van de produktie van Verkade naar Gouda zijn aanloopmoeilijkheden geweest. Inderdaad zijn er enige tijd Waxine-lichtjes gemaakt die niet helemaal voldeden, maar inmiddels is het proces onder de knie. Het probleem is, zegt Gouda, dat er nog steeds van die mindere lichtjes in het kanaal zitten. Daar hebben we geen invloed op. De consument herkent het betere lichtje aan de verpakking die begin dit jaar gemoderniseerd werd.

    • Karel Knip