Ierland; Een "schoon' alternatief

De uitslag van de woensdag gehouden verkiezingen in Ierland heeft bepaald niet gebracht wat premier Albert Reynolds ervan verwachtte. Toen hij begin deze maand op een weinig zachtzinnige wijze brak met de kleinste c, de Progressieve Democraten, had hij het idee dat hij door vervroegde verkiezingen zijn eigen partij, de Fianna Fal, een absolute meerderheid in de Dail zou kunnen bezorgen. De kiezers hebben daarentegen zijn partij een dramatische nederlaag bezorgd, die er waarschijnlijk niet alleen toe leidt dat de Fianna Fal in de oppositie terechtkomt, maar die mogelijk ook Reynolds positie als leider van de partij niet ongemoeid zal laten. De nederlaag is verdiend, want de openheid en de consensus die Reynolds begin dit jaar bij zijn aantreden als opvolger van Charles Haughey proclameerde, heeft hij niet gebracht.

Opvallend is dat veel Ierse kiezers niet zijn overgelopen naar de traditionele oppositie, de Fine Gael, maar hun voorkeur hebben uitgesproken voor Labour, waarbij de persoon van de partijleider, Dick Spring, grote aantrekkingskracht bleek te hebben. Dat duidt erop dat veel kiezers genoeg beginnen te krijgen van de traditionele politieke cultuur, die gekenmerkt wordt door een bedompte atmosfeer in politieke achterkamertjes. De uitslag is niet alleen een afwijzing van de politiek van de Fianna Fal, maar van het gangbare politieke bedrijf als zodanig. De kiezers willen iets anders, een "schoon' alternatief. De uitslag van de Ierse verkiezingen staat daarin overigens niet op zichzelf, maar is symptoom van een breed ongenoegen dat alom is te bespeuren en dat in elk land een andere uitweg zoekt.

De uitslag heeft de vorming van een coalitieregering onontkoombaar gemaakt. Een garantie voor stabiliteit is dat bepaald niet; in de meest voor de hand liggende regeringscombinatie, Labour, Fine Gael en Progressieve Democraten, bestaan met betrekking tot het dringend noodzakelijke economische herstel uiteenlopende ideeën. Fine Gael, oorspronkelijk de partij van de grondbezitters, staat economische terughoudendheid van de overheid voor en verlaging van de belastingen, terwijl Labour de werkloosheid van achttien procent met overheidsmiddelen wil aanpakken. Economisch is een coalitie tussen Labour en de tot interventionisme neigende Fianna Fal dan ook veel logischer, maar die is in het licht van de uitslag politiek onverteerbaar.

De uitslag van de Ierse verkiezingen heeft duidelijk gemaakt wat de Ierse kiezers niet willen, maar niet welke kant ze wel uit willen. De problemen zijn levensgroot: grote werkloosheid, een munt die wellicht op korte termijn zal moeten worden gedevalueerd, de urgentie van een nieuwe abortuswetgeving. Onder dergelijke omstandigheden is een sterke, hechte regeringscoalitie die een duidelijke lijn uitzet een dwingende voorwaarde. Het is de tragiek van de democratie dat de stembusuitslag niet altijd het noodzakelijke oplevert.