Guido Morselli: Toekomstig verleden tijd. Vert. ...

Guido Morselli: Toekomstig verleden tijd. Vert. Els van der Pluym. Uitg. Wereldbibliotheek, 242 blz. Prijs ƒ 39,50.

Paola Capriolo: De stenen vrouw. Vert. Tineke van Dijk. Uitg. Meulenhoff, 150 blz. Prijs ƒ 32,50

Rosetta Loy: De laatste zomer. Vert. C.M.W. Riegen-Kloosterman en A.M. Domburg-Sancristoforo. Uitg. Meulenhoff, 183 blz. Prijs ƒ 32,50.

Natalia Ginzburg: Italiaanse levens. Uitg. Meulenhoff. Pag 431. Prijs 39,50. Vert. J.H. Klinkert-Pötters Vos en Etta Maris.

Aldo Busi: Uit het leven van een tijdelijke panty-verkoper. Vert. Els van der Pluym. Uitg. Contact, 434 blz. Prijs ƒ 45,-

De geschiedenis herschrijven dat gaat zo maar niet. Dat was het commentaar van de uitgever van Guido Morselli (1912-1973) nadat de schrijver een geheel andere afloop van de Tweede Wereldoorlog had verzonnen. Morselli antwoordde: “Het gaat hier om een hernieuwde kennismaking met het verleden, zo op het oog vrijblijvend, zelfs willekeurig, maar die kan leiden tot een weloverwogen herziening. (-) verplichtender dan de gebruikelijke fantastische vooruitblikken op de toekomst.” De historische fantasie van Morselli in Toekomstig verleden tijd is zeer aanstekelijk en door de filosofische - en soms ook ironische - ondertoon heeft het verhaal inderdaad iets van een "retrospectieve hypothese'. Het gaat over de spectaculaire "operatie Edelweiss' waarin de Oostenrijkers een tunnel door de Alpen graven en in sneltreinvaart Italië binnenrollen. Duitsland overwint en een Verenigd Democratisch Europa is in de maak. Op sommige plaatsen worden saaie veronderstellingen te lang uitgesponnen (zoals ook in het eerder vertaalde Dissipatio H.G./ De verdamping van de menselijke soort). En dat is jammer want Guido Morselli verdient het zeker om ook in Nederland postuum ontdekt te worden. De schrijver pleegde kort na het voltooien van zijn laatste roman zelfmoord - op de dag dat wederom twee uitgevers zijn laatste manuscript Dissipatio H.G. hadden afgekeurd. Nog geen jaar later werd zijn eerste boek uitgegeven en er zouden met succes nog zes volgen. Nu wordt Morselli als een van de belangrijkste schrijvers beschouwd, toen, in 1973, kreeg hij geen enkele erkenning en had het leven voor hem geen zin meer.

Guido Morselli: Toekomstig verleden tijd. Vert. Els van der Pluym. Uitg. Wereldbibliotheek, 242 blz. Prijs ƒ 39,50.

Een groepje jonge schrijfsters vormt op dit ogenblik in Italië een belangrijke nieuwe generatie. Een van hen is Paola Capriolo (1962) die in 1988 debuteerde met La grande Eulalia dat door de critici werd uitgeroepen tot debuut van het jaar. Binnen een maand was het boek uitverkocht en in hetzelfde jaar verschenen vertalingen in het Engels, Frans, Spaans en Deens. Eindelijk is nu ook een degelijke Nederlandse vertaling uitgekomen. De stenen vrouw bestaat uit vier verhalen die het best omschreven kunnen worden als psychoanalytische fabels voor volwassenen. In een niet nader bepaalde tijd en plaats versmelten werkelijkheid en verbeelding nogal eens met elkaar. In het titelverhaal bijvoorbeeld geeft een jonge beeldhouwer zijn bestaan onder de grond op - waar hij de verblijfplaatsen van de doden versiert - om bovengronds een vrouw te aanbidden. Het onderscheid tussen "de vrouw en haar stenen evenbeeld' vervaagt en het schijnt hem toe dat "wanneer hij met zijn vingers de blanke boezem van haar beeltenis aanraakt het de vrouw zelf is die zich aan hem geeft, onderworpen door die stenen toverij'. De prachtig beschreven veranderingen van spiegel- en droombeelden in mensen van vlees en bloed doen verschillende keren sterk denken aan de "Metamorfoses' van Ovidius, zij het in omgekeerde richting.

Paola Capriolo: De stenen vrouw. Vert. Tineke van Dijk. Uitg. Meulenhoff, 150 blz. Prijs ƒ 32,50

Voor Rosetta Loy (1931) was 1988 een belangrijk jaar. Voor haar roman Wegen van stof kreeg zij de twee belangrijkste literaire prijzen in Italië en het werk werd in meer dan zesentwintig talen vertaald. Nu, vier jaar later, is haar lang verwachte nieuwe roman aangekondigd maar nog niet verschenen. Om Loys roem te rekken, besloot uitgeverij Einaudi in de tussenliggende tijd eerder verschenen werk van Loy opnieuw uit te geven. Helaas, want zowel haar debuut (De fiets) als het nu ook vertaalde De laatste zomer spreken weinig tot de verbeelding. De lange zinnen zijn te geconstrueerd (dat is geen verwijt aan de vertalers!) en de bijvoeglijk naamwoorden lijken eerder mooimakers dan informatieverschaffers. De laatste zomer verwijst naar de zomer van 1939, de laatste zomer voordat Duitsland Polen binnenvalt en de Tweede Wereldoorlog zal uitbreken. In negen verschillende verhalen schetst Loy de zorgeloosheid van de mensen en de politieke onwetendheid die heerst voorafgaand aan de tragedie. Nostalgisch wordt teruggekeken op verboden liefdes, vakanties in de bergen en het leven in de stad. Een enkele keer komen de personages een beetje tot leven en verruilt Loy de afstandelijke gestileerdheid voor een persoonlijke stijl die als voorbode gezien kan worden van Wegen van stof dat kort daarna zou verschijnen. Zij typeert genadeloos jongens en hun moeders op het strand die "anders zijn' dan nette families die de hele zomer in een badhotel doorbrengen. We moeten nog even geduld hebben tot Loys èchte nieuwe roman verschijnt.

Rosetta Loy: De laatste zomer. Vert. C.M.W. Riegen-Kloosterman en A.M. Domburg-Sancristoforo. Uitg. Meulenhoff, 183 blz. Prijs ƒ 32,50.

In de romans en verhalen van de vorig jaar overleden schrijfster Natalia Ginzburg (1916-1991) achtervolgt het noodlot de mens. In een enkel verhaal valt dat nog niet zo op maar in een bundeling van novellen lijken gelukkige mensen eenvoudigweg niet te bestaan. Italiaanse levens bevat zes novellen die Ginzburg, onder vele andere, schreef tussen 1941 en 1977. Valentino (een jonge homoseksuele man verbreekt zijn verloving en leeft uiteindelijk somber verder met zijn zuster) en Zo is het gebeurd (een vrouw reconstrueert nuchter de gebeurtenissen die leiden tot een pistoolschot) zijn de bekendere novellen uit deze verzameling maar ook de minder bekende als Familie en De boogschutter tonen personages, meestal vrouwen, die moeten leven met bedrog, lusteloosheid, tranen en verraad. Al deze, op het eerste gezicht schuchtere personages komen in het karakteristieke taalgebruik van Ginzburg, zo goed tot leven, dat terrecht van kleine meesterwerken wordt gesproken. Korte zinnen, zonder omhaal, veel herhalingen om ons te doordringen van de misère en heel mooie wendingen om sentimentaliteit te voorkomen. Italiaanse levens is een kleine maar waardevolle en goed vertaalde keuze uit het werk van één van de grootste twintigste-eeuwse schrijfsters van Italië.

Natalia Ginzburg: Italiaanse levens. Uitg. Meulenhoff. Pag 431. Prijs 39,50. Vert. J.H. Klinkert-Pötters Vos en Etta Maris.

De jonge homoseksuele student Angelo wordt tijdens zijn studie ingepalmd door een panty-handelaar. Samen beleven zij de vreemdste dingen en raken betrokken in allerlei smerige zaakjes. Ze haten elkaar maar kunnen niet zonder elkaar - dat wil zeggen de student niet zonder het geld dat hij tijdens de reisjes verdient en de pantyverkoper niet zonder de kennis van de student. Bovendien worstelt de student met zijn eigen sociale leven. Met losse jongens in het riet kan hij geen normaal woord wisselen en in ieder ander gezelschap verveelt hij zich en veinst hij persoonlijke interesse in anderen. Aldo Busi (1948), journalist, schrijver en vertaler van bijvoorbeeld Alice in Wonderland van Lewis Carrol en Boccaccio's Decamerone, rekent in het autobiografische Uit het leven van een tijdelijke panty-verkoper af met een traumatische jeugd waarin homoseksualiteit niet of nauwelijks geaccepteerd werd. Storend is dat de manliefde wel heel erg benadrukt wordt en dat je geen pagina tegenkomt zonder seksuele verwijzingen (...hield hij ervan zich door twee mannen te laten neuken?...pikken van syntetisch rubber, een bleekroze met lichtblauwe aderen...een felbegeerd slangehoofd, dat tussen de haartjes in zijn kruis kronkelde....zijn pik bevalt hem niet,...de slachtofferrol maakt de rimpeltjes om je aars niet meer roodgloeiend...). Busi verwacht dat nieuwe generaties van hem zullen leren zoals hij in "de jaren zestig in zijn strijd van anderen heeft geleerd'. Of van deze avonturenroman veel te leren valt is de vraag - de soms naïeve banaliteiten halen de literaire kwaliteit van het werk hopeloos naar beneden.

Aldo Busi: Uit het leven van een tijdelijke panty-verkoper. Vert. Els van der Pluym. Uitg. Contact, 434 blz. Prijs ƒ 45,-

    • Margot Poll