De Klerk: in '94 regering van nationale eenheid

JOHANNESBURG, 27 NOV. President De Klerk wil uiterlijk april 1994 de eerste verkiezingen voor alle Zuidafrikanen houden, die moeten leiden tot een grondwetgevende vergadering en een regering van nationale eenheid. Midden 1993 wil hij het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en andere partijen op een aantal beleidsterreinen al laten meeregeren in een zogeheten “uitvoerende overgangsraad”.

De Klerk maakte zijn tijdschema voor de overgang gisteren bekend. De president noemde zijn plan “tamelijk ambitieus, maar haalbaar” en zei met nadruk dat het in overleg met andere partijen kan worden bijgesteld. Het ANC noemde het voorstel in een eerste reactie “totaal onaanvaardbaar”. Het wil de eerste niet-raciale verkiezingen al volgend jaar houden en een interim-regering eind 1993 aan het werk hebben.

Het is de eerste keer sinds de aankondiging van het einde van de apartheid in februari 1990 dat de regering zich bindt aan termijnen. De Klerk zei hiermee een eind te willen maken aan “onrealistische verwachtingen” van een interim-regering binnen zes maanden. Hij wil ook de kritiek bestrijden dat de blanke minderheidsregering tijd rekt om zo lang mogelijk aan de macht te blijven.

De Klerks tijdschema gaat uit van bilaterale besprekingen tot februari volgend jaar. In maart komt een vergadering van alle partijen bij elkaar om een overgangsgrondwet op te stellen. Daarin wordt een voorziening gemaakt voor de “uitvoerende overgangsraad” met zwart mede-bestuur op terreinen als overheidsfinanciën, lokale en regionale overheid en leger en politie. Die raad kan midden volgend jaar worden ingesteld. Vanaf eind volgend jaar kunnen de partijen zich dan voorbereiden op de eerste vrije verkiezingen. De grondwetgevende vergadering die door het gehele volk wordt gekozen, stelt een definitieve grondwet op en fungeert tevens als parlement. Het land wordt na de verkiezingen bestuurd door een regering van nationale eenheid.

De Klerks aankondiging wordt gezien als een teken van groeiend besef onder Zuidafrikaanse politici dat het land nu snel een interim-regering van alle partijen nodig heeft om het geweld en de economische recessie het hoofd te bieden. Het hoofdbestuur van het ANC nam deze week in Durban een pragmatische strategie-nota aan, die uitgaat van de “machtsdeling” waarvoor de regerende Nationale Partij al langere tijd pleit. Zelfs na de verkiezingen onder een nieuwe grondwet wil het ANC lange tijd een regering van alle partijen om nationale verzoening tot stand te brengen. De nota gaat ervan uit dat de “machtsbalans” in het land een zwarte meerderheidsregering onmogelijk en ongewenst maakt.

De regering en het ANC trekken zich begin volgende maand enkele dagen terug voor een “bosberaad” over de interimregering en de verkiezingen. Tegelijk zijn het ANC en de Zulu-beweging Inkatha bezig een ontmoeting voor te bereiden tussen de leiders, Nelson Mandela en Mangosuthu Buthelezi. Deze “top” moet leiden tot maatregelen om het geweld tussen aanhangers van de twee partijen te beteugelen.