Verhoor Xanana op Bali

JAKARTA, 26 NOV. Jose Alejandro Gusmao, alias Xanana, de legendarische guerrilla-leider van de Oosttimorese verzetsbeweging Fretilin die vorige week door het Indonesische leger werd aangehouden, zal terechtstaan in Oost-Timor. Op dit moment wordt hij verhoord in Denpasar, de hoofdstad van het eiland Bali. Dat zei generaal Try Sutrisno, chef-staf van de Indonesische strijdkrachten, gisteren na een beraad van ministers en hoge ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de binnenlandse veiligheid. Volgens Abilio Jose Osorio Soares, de gouverneur van Oost-Timor, verkeert Xanana in goede gezondheid en krijgt hij een "uitstekende behandeling'. Westerse diplomaten tonen zich niet bezorgd dat de Oosttimorese verzetsleider mishandeld wordt. “Daar is hij te belangrijk voor. Ik vermoed eerder dat men hem bij het geringste griepje met een team van dokters zal omringen”, aldus een diplomaat.

De Indonesische strijdkrachten ontvingen afgelopen weekeinde een schriftelijke felicitatie van president Soeharto, die op het moment van de arrestatie in de Senegalese hoofdstad Dakar een topconferenie van de Groep van Vijftien bijwoonde. De president gaf vanuit Dakar opdracht Xanana “te behandelen overeenkomstig de wet”. Waarnemers noemen het geen toeval dat de Fretilin-leider is opgepakt toen Soeharto in het buitenland was. De legertop kreeg na het bloedbad in Dili, 12 november 1991, een ferme draai om de oren van de president, die een officieel onderzoek gelastte, dat uitmondde in een voor het leger ongewoon kritisch rapport.

Hoewel de militaire commandant van Oost-Timor, brigadier-generaal Theo Syafei, vrijdag verklaarde dat Xanana kon worden opgepakt “met hulp van de plaatselijke bevolking”, kwam het hoofd van de militaire inlichtingendienst in Dili, kolonel Yohan Supit, later met een heel ander verhaal. Volgens hem werden de gangen van Xanana al maandenlang nauwkeurig nagegaan. Zo wist men dat Xanana begin november met vervalste papieren Dili was binnengekomen. Als dit verhaal klopt, had het leger het tijdstip van arrestatie min of meer voor het kiezen. Inmiddels is duidelijk dat men Xanana voor de rechter wil brengen en wel in Oost-Timor, “de plaats van zijn misdaden”, aldus Try. Nog onduidelijk is wat hem ten laste wordt gelegd. Commandant Syafei hield dit weekeinde twee mogelijkheden open: een gewone strafrechtelijke procedure of een proces wegens staatsondermijnende activiteiten. Er zijn aanwijzingen dat men Xanana de verantwoordelijkheid voor het Dili-incident wil aanwrijven. Syafei zei met nadruk dat Xanana “geen krijgsgevangene” is. “Wij zijn niet in oorlog, maar bestrijden binnenlandse onruststokers.”

Gouverneur Abilio had Xanana na diens arrestatie wel degelijk een krijgsgevangene genoemd. De gouverneur heeft sinds zijn benoeming in september al voor enkele verrassingen gezorgd. Waarnemers gaan ervan uit dat de keuze destijds op Abilio is gevallen, omdat hij zowel een Indonesisch loyalist is als een Oosttimorese "man uit het volk'. Hij heeft alleen een Portugees MAVO-diploma. Abilio was in 1974 een van de oprichters van Apodeti, de enige Oosttimorese partij die zich uitsprak voor aansluiting bij Indonesie. Mocht hij zijn gekozen omdat Jakarta hem als een kneedbare figuur beschouwde, dan zou dat wel eens een misrekening kunnen zijn. Niemand twijfelt aan Abilio's aanhankelijkheid jegens Indonesie, maar hij betoont zich hoe langer hoe meer een ongeleid projectiel. Vorige maand noemde hij tegenover een Indonesisch tijdschrift Xanana “een knappe man” en na diens arrestatie zocht hij de gevangen guerrilla-leider meteen op. Na afloop haalde hij tegenover de pers herinneringen op aan hun gezamenlijke jeugdervaringen en pleitte hij Xanana min of meer vrij van schuld aan enig bloedvergieten. Op dat moment betoonde Abilio zich allereerst Oosttimorees.