Software helpt met spelling en uitspraak

Scholen kunnen al enige tijd talenpracticum geven op de computer. Dat kan nu ook met een niet onbelangrijk taal-ingrediënt: geluid.

Arjan Hakkert is coördinator bovenbouw op een scholengemeenschap in Holten. Zijn school werkt sinds een jaar met het geluidloze "Discatext', een computersysteem voor taalonderwijs. ""We probeerden eerst de docenten het op poten te laten zetten, maar dat liep niet zo. Tot de leerlingen er lucht van kregen. Die zagen het helemaal zitten.'' De bovenbouw oefent nu op de computer de examenteksten Engels en Duits. Dat kan op MAVO-, HAVO- en VWO-niveau. ""Ook de sectie Frans is net overstag'', zegt Hakkert. ""De leerlingen gaan in de tussenuren, of als een leraar uitvalt, achter de computer zitten en werken er zelfstandig mee. Vaak zonder dat de leraar het weet.''

Zijn collega P.J. van der Maas, leraar Engels aan het Bisschoppelijk College in Weert, werkt al langer dan een jaar met Discatext. Met het programma kun je de voortgang van een leerling ""best redelijk'' volgen, zegt hij. ""Na afloop van de les kan de leerling een uitdraai maken van zijn prestaties en die gegevens kan de leraar ook opvragen.''

Met het taalprogramma Discatext is het bedrijf Escape, een samenwerkingsverband van 53 Brabantse scholen en de Tilburgse lerarenopleiding, een van de grotere producenten op de bescheiden markt voor onderwijs-computerprogramma's. Discatext is bestemd voor het voortgezet onderwijs in de drie moderne talen. De geluidloze versie is op achthonderd scholen bij duizend vaksecties in gebruik. Samen met het computerbedrijf Digital heeft Escape nu een versie gemaakt met geluid, zodat een leerling niet alleen betekenis, grammatica en spelling, maar ook de uitspraak kan oefenen. ""Gesproken taal woord voor woord verstaan en begrijpen, is binnen de taalverwerving het moeilijkst'', zegt Escape-directeur A.M Cartigny. ""Probeer maar eens die ene zin of dat ene woord op een cassette-bandje terug te luisteren. Dat lukt niet of kost heel veel tijd. En intonatie vergroot ook het tekstbegrip.''

Elke les begint met het lezen - op de cd nu ook met het beluisteren - van een CITO-eindexamentekst. Daarna volgen oefeningen met woorden, zinnen, alinea's en de hele tekst. Wie een woord niet kent, zet de cursor erop, drukt op de "enter'-toets en ziet vervolgens de vertaling verschijnen, of een paar zinnen waarin het woord voorkomt. Bij speloefeningen kan op het toetsenbord een woord worden ingetikt. Is de spelling fout, dan krijgt de leerling naar keuze nog een kans òf het goede antwoord. Met multiple choice-vragen wordt het verband tussen zinnen geoefend, en het vinden van de kern van een alinea of een hele tekst. Bij elke tekst is een eindtoets met de echte examenvragen.

Geluid is toegevoegd aan de lessen om ook uitspraak te kunnen oefenen, zeggen de producenten. ""We moesten daarbij rekening houden met de technologie van de bestaande computerplatforms op de scholen'', zegt marketing manager Theo F.E. Cordesius van Digital. ""Met hun kleine budgetten kunnen ze niet voortdurend nieuwe apparatuur aanschaffen.'' Daarom draait het programma op een eenvoudige IBM-achtige pc van het XT-type. Het geluid nam zoveel ruimte in beslag dat het programma niet langer paste op gewone diskettes. Daarom staat het op CD-ROM, een schijfje dat sprekend lijkt op een muziek-CD en dat meer dan een halfmiljard bytes kan bevatten.

Om de lessen te gebruiken moet op de personal computer een CD-ROM-speler worden aangesloten, om de cd waar het programma opstaat te kunnen afspelen. Het geluid komt uit een eenvoudig koptelefoontje van een walkman of een luidspreker. Escape levert cd en speler (inclusief een aansluitkaart voor in de computer) voor 2.400 gulden aan het voortgezet onderwijs. Andere schoolsoorten moeten meer betalen. Een leerling kan zich een hele tekst laten voorlezen, maar hij kan ook de cursor op een zin of woord zetten en zo de uitspraak oefenen.

Bij de taallessen op de cd wordt geen bewegend of stilstaand beeld gebruikt. ""We hebben wel eens wat geprobeerd, maar de kwaliteit van een computerspelletje haal je toch niet'', zegt Cartigny ter verdediging. ""Bovendien is beeld bij taalonderwijs eigenlijk overbodig of zelfs storend.'' Hij reageert verbaasd als Cordesius van Digital toegeeft dat beeld wel degelijk mogelijk was geweest op de CD-ROM. ""Dat wist ik niet. Zo zie je maar weer dat ik geen techneut ben.'' Cordesius grijpt in en zegt dat ze iets moesten maken dat in korte tijd op de markt kon komen. Het toevoegen van beeld zou de ontwikkeling hebben vertraagd.

Volgens Cartigny kan de cd soelaas bieden voor scholen die problemen hebben met het talenpracticum. ""Die dure lokalen vol apparatuur waren voor de docent moeilijk om mee te werken. Vooral de controle op de vorderingen was een probleem.''

Arjen Hakkert vindt de versie met geluid van compact disc-kwaliteit een vooruitgang, maar vreest problemen. Volgens Escape werkt het programma niet op een netwerk, met een centrale CD-ROM-speler. ""Wij hebben een netwerk met pc's in het computerlokaal, de studieruimte en op veel andere plaatsen. Als het geluid niet over het netwerk kan, moeten we op elke pc een CD-ROM-speler aansluiten. En we hebben nu al hemel en aarde moeten bewegen voor de aanschaf van de apparatuur.''

Ook leraar Engels Van der Maas in Weert reageert terughoudend op de aankondiging dat er nu ook een versie is met geluid. ""Als het de leraar maar niet overbodig maakt. Bij het onderwijs heb je met mensen te maken en de techniek moet niet de overhand krijgen. De computer is een hulpmiddel, net als het bord.''

    • Dirk Limburg