Hulpvaardig

Didactiek is de kunst van het onderwijzen. De kunst van het onderwijzen is de kunst van het zwijgen. "Alles moet door het mondje', denkt de leraar net als de kok. Maar de leerling hoort nog minder dan zelfs de oudste rot in het vak denkt. Ze zien je wel, maar ze luisteren niet. Hier geldt net als overal: "wei woe wei'. Dit is Chinees voor: "doen door niet doen.' En zo is het. Docenten moeten minder praten.

Zo niet gezegd, zo niet gedaan, maar de kinderen moeten wel wat leren. Hoe doe je dat? Ik liep tegen de volgende uitvinding aan: het proef-proefwerk met gefaseerde hulp.

U hebt vast wel eens hijgend achter een kind op de eerste fiets aangehold. Het kind moet zelf fietsen, maar voortdurend is de helpende hand beschikbaar om te voorkomen dat de rit op ongewenste wijze wordt afgebroken. Net zo uitputtend is de hulp bij huiswerk. Terwijl het kind bezig is, dreigt het vast te lopen. Er duiken twijfels op, lacunes in kennis, en gedachtensprongen zo groot als brede sloten. Als een havik kijkt u naar het geschutter en geeft kleine, vooral kleine stukjes hulp. Zo zou in de klas iedere leerling geholpen moeten worden; per kind een leraar. Dit is te duur.

In plaats van een leraar geven we het kind "gefaseerde hulp'. Naast het vel met opgaven, beschikt de leerling over een vel met hulp, per opgave drie stukjes hulp. Ieder stapje hulp brengt hem dichter bij de oplossing of het antwoord. De leerling houdt zelf bij hoeveel hulp hij heeft gebruikt. Pas het toe in de les vóór een repetitie. Laat ze een uur droogzwemmen met een oud proefwerk en erbij passende "gefaseerde hulp'. Bij mij werken ze als beesten en ik zit wat te kijken.

Dit kan bij alle vakken toegepast worden. Kijk, nu begeef ik me op onbevoegd terrein: een eindexamen in een vreemde taal. De leerling krijgt een tekst met multiple choice vragen. Wat voor hulp is mogelijk? Eerste hulp: de betekenis van enkele woorden uit het betreffende tekstdeel. Tweede hulp: antwoord a is niet juist. Derde hulp: een vertaling van het tekstdeel in het Nederlands.

Voor mijn eigen vak is een systeempje bedacht om snel "gefaseerde hulp' te kunnen schrijven, maar dat interesseert te weinig lezers. Collega's, u snapt de bedoeling. Zit u niet in het onderwijs, dan hebt u tijd genoeg om het eigen kind zelf te helpen.

    • Rob Knoppert