Het groene fietsenplan

Een bewindsman die zijn financiële nood wil lenigen door het gebruik van dienstfietsen te belasten moet wel erg diep zijn gezonken. Dit is een wijd verbreide opvatting over het "fietsenplan' van staatssecretaris Van Amelsvoort (Financiën). Toch werken diens ideeën uitzonderlijk gunstig uit voor door werkgevers ter beschikking gestelde fietsen. Dat de bewindsman aan een recent debat in de Tweede Kamer niettemin een fietsvijandig odium overhield, heeft niet alleen te maken met slim spel van politieke tegenstanders. Het is ook kenmerkend voor een uiteenvallend belastingstelsel.

Dat stelsel kent naast het in geld uitgekeerde loon ook het zogenaamde loon in natura. De werknemer krijgt dan bij voorbeeld een auto of een vakantiereis cadeau. Het is eerlijk om ook over dergelijk loon belasting te heffen. De wet schrijft daarom voor dat eerst wordt gekeken naar de waarde van een geschenk, waarna over dat bedrag gewoon belasting wordt geheven alsof het een bijschrijving op de girorekening betrof. Zo moet iemand die een fiets van duizend gulden van zijn baas cadeau krijgt belasting betalen over de prijs bij doorverkoop of over het bedrag dat hij zich bespaart omdat hij nu niet zelf een fiets hoeft te kopen. De fiscus moet van geval tot geval bekijken hoe hoog dat belastingbedrag is. Dat kan in ons voorbeeld uitkomen op 750 gulden. Om de fietsersbond ENFB tegemoet te komen, heeft Van Amelsvoort bepaald dat een door de werkgever cadeau gegeven fiets voor de belasting wordt gewaardeerd op 150 gulden. Die eenmalige belastingheffing levert de fietser een mooi voordeeltje op. Wie duizend gulden contant loon ontvangt, betaalt daar - in de laagste belastingschaal - bijna 400 gulden belasting over en wie in plaats van loon een fiets van duizend gulden cadeau krijgt, is per saldo maar 50 gulden kwijt. Van Amelsvoort wil het dingen naar de gunst van de fietsers met dit weggevertje niet te duur bekopen. Daarom stelt hij allerlei voorwaarden. Een cadeaufiets mag maar eens in de vijf jaar worden gegeven en de werknemer moet de fiets mede voor het woon-werkverkeer gebruiken.

Waardering voor de milieuvriendelijke bewindsman bleef evenwel uit. Hadden de Kamerleden bezwaar tegen de ingewikkeldheid van de regeling? Het moet voor vereenvoudigers van de belastingen inderdaad onverteerbaar zijn om, naast een enorm ingewikkelde regeling voor het belasten van woon-werkverkeer van automobilisten, nu ook zoiets complex' te krijgen voor sommige fietsers. Want ingewikkeld wordt het. Moet men voor die paar honderd gulden voordeel zomer en winter met de fiets naar het werk, of alleen bij mooi weer? Hoe zit het met de vouwfiets in de auto? Mag je ook een belastingvrije fiets geven aan binnenkort vertrekkende werknemers? Zo zijn er wel meer twijfelpunten die ons belastingrecht vertroebelen.

Maar dat bleek niet de zorg van de Tweede Kamer. Die beticht Van Amelsvoort, in de woorden van de socialist Vermeend, van een ongewenste vorm van Nederlandse zuinigheid om toch nog 150 gulden te belasten. Zijns inziens behoort de "Hollandse degelijke fiets waarmee je in het woon-werkverkeer goed tegen de wind in kunt fietsen' tot de geschenken die elke ondernemer belastingvrij aan zijn werknemers cadeau mag doen. Vervolgens boog de volksvertegenwoordiging zich over de vraag of ook fietstassen onder de belastingvrije gift vallen en over de positie van snorfietsen. Van Amelsvoort werd vervolgens met een door alle fracties ondertekende motie onder druk gezet om werk te maken van de volledig belastingvrije dienstfiets.

Dit alles is een onderdeel van het politieke spel: de staatssecretaris overtroeven en het groene aureool van de PvdA versterken. Maar het past ook in de trend sympathieke doelen te steunen via de belastingen. Lange tijd liet de politiek zulke ondersteuning bij voorkeur via subsidies lopen. Beïnvloeding op maat, waarbij overheidsgeld loepzuiver wordt geïnjecteerd op de plaats waar het nodig is. Tien jaar geleden zou een subsidie zijn ontworpen voor bedrijven die een fiets aan hun werknemers geven. Iets meer subsidie in de vervuilde en drukke Randstad en iets minder subsidie in Groningen. Maar nu zijn subsidies niet zo populair meer omdat ze de bureaucratie bevorderen en bovendien fraudegevoelig en onbeheersbaar blijken. Inpassing in het belastingstelsel krijgt steeds vaker de voorkeur. De fiscus werkt immers goedkoop en snel en krijgt redelijk greep op de fraude. Het slachtoffer van deze ontwikkeling is het belastingstelsel dat in plaats van een logisch samenhangend geheel, een lappendeken wordt van politieke stokpaardjes.

Wie overigens de fiscale toekomst van de cadeau gegeven fiets niet wil afwachten, vraagt zijn werkgever een dienstfiets in bruikleen. Daar hoeft van Van Amelsvoort hoe dan ook geen belasting over te worden betaald.