"De "Schrik van Roden' mag zijn straf niet ontlopen'

VANCOUVER, 26 NOV. De oorlogsmisdadiger Jacob Luitjens (73) zal morgen zo goed als zeker in Nederland aankomen. “Alles lijkt geregeld”, zegt een man van de First United Mennonite Church (de verenigde doopsgezinde kerk) in Vancouver. “Ik heb hem vandaag gesproken en hij zei dat hij met zijn schoonzoon vandaag op het vliegtuig zou stappen. In Nederland wacht familie op het vliegveld.”

Luitjens tot wiens deportatie (uitzetting) maandag door immigratierechter Daphne Shaw Dyck werd besloten, kan officieel tot vanmiddag in beroep gaan tegen deze uitspraak. Zijn advocaat John Campbell heeft echter links en rechts laten doorschemeren dat zijn cliënt daar geen gebruik meer van zal maken.

De 77-jarige Ben van Scharft, een Nederlandse immigrant, kent Luitjens al van vòòr de oorlog. Ook hij komt uit Roden. Hij had in de oorlog zelf niet met Luitjens te maken, maar noemt hem "De schrik van Roden'. “Door zijn toedoen heb ik een oom en een stel vrienden verloren. Hij heeft veel mensen verdriet gedaan, gezinnen verscheurd en van mijn neef weet ik dat hij toekeek terwijl anderen mishandeld en gemarteld werden.”

Van Scharft gaat al een paar jaar naar alle hoorzittingen die met de zaak Luitjens te maken hebben. Afgelopen maandag was hij ook weer present, samen met zijn vriend Ted Hoekstra (63), die zelf uit Sneek komt. Hoekstra: “Luitjens was erg bleekjes en hij loopt mank. Ik heb met zijn familie te doen, moet ik eerlijk zeggen, maar hij mag zijn gerechte straf niet ontlopen. Wij vergeten die dingen niet, hè”.

Luitjens is in de tussentijd gewoon op zijn adres dat zeer goed wordt geheimgehouden. Vanmiddag zal hij waarschijnlijk door ambtenaren van de immigratiedienst van huis worden afgehaald en naar het vliegveld gebracht. Een Canadese immigratie-ambtenaar - en Luitjens' dochter, zeggen anderen - zullen hem begeleiden bij de vliegreis naar Nederland.

Als Luitjens op Schiphol aankomt zal hij voor het eerst sinds 1948, toen hij via Duitsland naar Paraguay vluchtte, weer voet op Nederlandse bodem zetten. Jacob Luitjens werd op 18 april 1919 in Buitenzorg, Nederlands-Indië, geboren. Het gezin Luitjens kwam begin jaren dertig naar Nederland. Zijn vader, die veearts was, predikte al in een vroeg stadium nationaal-socialistische ideeën onder de Drentse boeren. In 1941 werd Luitjens lid van de NSB en drie jaar later ging hij bij de Landwacht. Luitjens heeft eigenlijk maar een jaar of vijftien echt in Nederland gewoond.

Pag 2: Landwachter Luitjens kreeg steun van zijn geloofsgenoten

Bij zijn vlucht uit Nederland is Jacob Luitjens destijds, zo weet Van Scharft te vertellen, geholpen door zijn zwager, de doopsgezinde predikant J.S. Postma. Door contacten die het tweetal opdeed in het Duitse Gronau, in een kamp van ontheemde Mennonieten uit Oost-Europa, konden zij met kerkelijke steun naar Zuid-Amerika ontkomen. Zijn leven lang heeft Luitjens, eerst in Gronau en later in Paraguay, steun van de Mennonieten, die in Nederland Doopsgezinden worden genoemd, gehad. En ten slotte ook weer toen hij in 1961 naar Canada kwam. Ook in Vancouver is hij nog een van hen.

“Ik ben hier sinds vijf of zes jaar werkzaam”, aldus de woordvoerder van de Mennonietenkerk, die zijn naam niet wil noemen. “Ik ken hem dus nog niet lang, maar ik zou hem willen karakteriseren als een zwijgzame, wijze man en een vroom christen.”

Luitjens is een toegewijd lid van de Mennonietengemeente die als voorgangers John Dawson en Jake Tilitzky heeft. Op het bord voor de kerk staat onder meer Deutscher Gottesdienst, 9:30 uur. De kerk staat in het zuiden van de stad, waar Luitjes volgens sommigen woont.

Luitjens' adres is een van de best bewaarde geheimen van Vancouver. Hij weet het al jaren met succes verborgen te houden, nadat hij halverwege de jaren '80 verhuisde. De reden daarvan was dat hij voortdurend lastiggevallen werd door onder meer journalisten, aldus William Boei van The Vancouver Sun. Volgens Van Scharft is Luitjens de laatste jaren meer dan één keer verhuisd. “Hij was voortdurend op de loop, want hij zat hem natuurlijk verschrikkelijk te knijpen.” Vóór zijn verhuizingen had hij zich al genoodzaakt gevoeld een geheim telefoonnummer te nemen.

Volgens Albert van der Heijden van het weekblad de Windmill Herald, een andere Luitjens-speurder, heeft Luitjens op een gegeven moment zelfs al zijn kranten- en tijdschriftabonnementen opgezegd uit vrees voor ontdekking. “De ironie wil dat hij zich precies zo gedraagt als de onderduikers waar hij vijftig jaar geleden achteraan zat.”

De woordvoerder van de Mennonietengemeente zegt diens adres en telefoonnummer “uiteraard” niet te kunnen geven. “Zeker op dit moment wil Luitjens niet gestoord worden, omdat het misschien de laatste keer is dat hij samen met zijn gezin kan zijn.” Zijn laatste dagen in Canada brengt Luitjens met familie door. Zijn vrouw zal niet met hem meereizen. Volgens de woordvoerder van zijn gemeente “reist ze hem misschien over een tijdje achterna”. Op de vraag hoe Luitjens' toestand is, antwoordt de Mennoniet: “Hoe denkt u dat hij zich voelt? Dat is toch niet moeilijk te raden. Het is natuurlijk heel wat voor iemand van zijn leeftijd. Het is allemaal erg veel voor hem.”

De woordvoerder van de gemeente vindt het niet raar dat Luitjens gewoon thuis zit. “In dit land is hij geen misdadiger. Zijn paspoort en zijn staatsburgerschap zijn hem afgenomen, maar hij heeft hier geen misdaden gepleegd.” De Mennoniet, die zegt hem redelijk goed te kennen, wil niet ingaan op de vraag hoe het te rijmen valt dat de zwijgzame, toegewijde christen volgens een Nederlandse rechterlijke uitspraak in elk geval twee doden op zijn geweten heeft. “Ik heb natuurlijk ook de verhalen en de beschuldigingen gehoord. Maar Luitjens ontkent ze. Hij geeft toe dat hij betrokken was bij een foute organisatie maar de beschuldigingen wijst hij resoluut van de hand.” Van Scharft reageert laconiek als hij dat hoort. “Luitjens heeft altijd van alles ontkend en aan elkaar gelogen.”

Luitjens' advocaat Campbell houdt hem de hand boven het hoofd. “Hij maakte een fout toen hij twintig was”, aldus Campbell in The Vancouver Sun. “Hij ging de foute kant op. Maar hij was niet de enige. Het is nu zo dat hij, door omstandigheden buiten zijn toedoen, de zondebok wordt. Als alles achter de rug, wat is er dan meer bewerkstelligd dan een gezin kapotgemaakt?”

Gisteravond was nog niet duidelijk hoe Luitjens naar Amsterdam zal reizen. De KLM heeft een rechtstreekse verbinding tussen Vancouver en Amsterdam, maar vliegt alleen op maandag, woensdag en zaterdag. Er was gisteren geen reservering op de vlucht naar Amsterdam, noch komt de naam Luitjens voor op de passagierslijst van zaterdag.

In zuidelijk Vancouver, in de omgeving van de Mennonietenkerk, staan prachtige vrijstaande huizen. 's Avonds is het stil op straat. Overdag is het er prettig wandelen. Aan het einde van een oprijlaan bij een sportcomplex, niet zo gek ver van de Mennonietenkerk, staat een gedenkzuil. Rondom de sokkel liggen bloemenkransen van een paar weken oud. Luitjens is hier ongetwijfeld wel eens langsgekomen. Op de sokkel staat een inscriptie: Vancouver gedenkt de mannen en vrouwen die stierven bij de verdediging van de vrijheid.