Concessies aan de oppositie; Jeltsin zet medestanders aan de dijk

MOSKOU, 26 NOV. President Boris Jeltsin heeft zijn twee belangrijkste medestanders ontslagen. Vanmorgen heeft de president zijn naaste medewerker Gennadi Boerboelis de laan uitgestuurd. Gisteren had hij reeds vice-premier en minister van informatie Michail Poltoranin ontslagen.

Boerboelis en Poltoranin, de belangrijkste representanten van de radicaal-democratische vleugel in de regering, zijn het tweede en derde slachtoffer die Jeltsin tot nu toe in drie dagen heeft opgeofferd. Eerder deze week moest ook directeur Jegor Jakovlev van de staatsomroep Ostankino vertrekken.

Formeel heeft de president Boerboelis en Poltoranin niet ontslagen. In het decreet waarmee hij vanmorgen Boerboelis liet verdwijnen, heeft hij slechts diens "staatssecretariaat' opgeheven. Maar daarmee is wel de officiële rol van Boerboelis uitgespeeld. Poltoranin op zijn beurt zou zelf om zijn ontslag hebben gevraagd. Met zijn vertrek zou hij Jeltsin hebben willen “beschermen tegen de aanvallen van de revanchistische oppositie”.

Door Boerboelis en Poltoranin per decreet van hun functies te ontheffen, heeft Jeltsin niet alleen duidelijk gemaakt dat hij uit is op een compromis met de oppositie, die het democratische hervormingsproces wil afremmen en de economie weer wil centraliseren. Het ontslag van de twee is ook een signaal dat Jeltsin thans bereid is zijn allertrouwste bondgenoten op te geven terwille van zijn eigen positie. Boerboelis, een filosoof uit Jeltsins geboortestreek Jekaterinaburg in de Oeral, is al enige jaren de intellectuele biechtvader van de president. Poltoranin is een geestverwant van het eerste uur. Toen de huidige president vijf jaar geleden korte tijd partijsecretaris was in Moskou, fungeerde Poltoranin als hoofdredacteur van de Moskovskaja Pravda als zijn spreekbuis.

Boerboelis en Poltoranin waren de twee belangrijkste leiders van de radicale vleugel in het regeringskamp. Samen met minister van buitenlandse zaken Andrej Kozyrev en vice-premier Anatoli Tsjoebais (privatisering) hebben zij dit najaar regelmatig gewaarschuwd voor een dreigende machtsgreep van “revanchistisch rechts”. Het kwartet heeft daarmee de toorn opgewekt van vice-president Aleksandr Roetskoj en de oppositiecoalitie Burgerunie van werkgeversleider Arkadi Volksi die in het parlement, dat volgende week bijeenkomt, een middenpositie inneemt en daarom waarschijnlijk de loop van het debat kan bepalen.

Pag 5: Ook Kozyrev genoemd

Na het ontslag van Boerboelis, Poltoranin en Jakovlev wordt nu in Moskou gewacht op de volgende offers van Jeltsin. Volgens medewerkers van Poltoranin staat ook Kozyrev thans op de nominatie te sneuvelen. Het departement van buitenlandse zaken en Jeltsins woordvoerder Vjatseslav Kostikov hebben vanmorgen echter ontkend dat minister Kozyrevs laatste uren zouden zijn geteld.

Het vertrek van Boerboelis, Poltoranin en Jakovlev heeft in de min of meer onafhankelijke media en het radicale kamp binnen de regering verontwaardiging opgeroepen. Volgens minister van economische zaken Andrej Netsjajev, die ook dreigt te worden ontslagen, is de positie van Jeltsin nu “verzwakt”. Ex-televisiechef Jakovlev noemde de ontslagen een “keerpunt” in Rusland. Volgens hoofdredacteur Igor Golembiovski van de "kwaliteitskrant' Izvestia moet Jeltsin nu aantonen dat de maatregelen geen beleid zijn. “Er dreigt een metamorfose, zoals indertijd met Michail Sergejevitsj (Gorbatsjov). Jeltsin was en is de garantie voor de democratie. We hopen dat hij dat zal blijven. Er is geen alternatief. Maar als dit het begin is van een nieuwe politiek, als alles weer vanuit het centrum gecontroleerd gaat worden wordt het voor ons onmogelijk”, aldus Golembiovski gisteren, voordat bekend werd dat Poltoranin en Boerboelis de televisiedirecteur zouden volgen.

Minister van defensie Pavel Gratsjov daarentegen heeft onmiddellijk van de gelegenheid gebruik gemaakt om zijn eisen verder op te schroeven. Volgens Gratsjov, met wie Jeltsin een heimelijk pact heeft gesloten, moet het volk weer voor de krijgsmacht “gemobiliseerd worden”. “Zonder liefde voor het moederland, zonder opvoeding van de jeugd in de geest van nationale trots, zonder respect voor de eigen geschiedenis en de oudere generatie is het onmogelijk een sterk volksleger op te bouwen”, aldus Gratsjov gisteren. Gratsjov voegde er aan toe dat nu ook het in zijn ogen kennelijk te kritische soldatenprogramma Ati Bati ("iet-wiet-waait-weg') van de Russische televisie geweerd dient te worden en moet worden vervangen door een patriottischer Slavjanka dat door het leger zelf wordt samengesteld.