Waarom heeft Engeland zoveel deftige detectiveschrijfsters?

Bookmark, BBC2, 21.10-22.00u.

Zou het iets in de lucht zijn waardoor Engeland zoveel deftige dames voortbrengt die zich met moord bezig houden? Phyllis Dorothy James, die vanavond in Bookmark op BBC2 voor het eerst op de televisie diep ingaat op haar leven, is daar waarschijnlijk het grootste voorbeeld van. Net als haar beroemde voorganger Agatha Christie, is P.D. James een keurige mevrouw, met lichtgolvend haar en een glasheldere stem. Maar waar Christie in haar misdaadboeken niet op de details van een moord ingaat, deinst James er niet terug om de gruwelijke gevolgen ervan te beschrijven. Ze onderscheidt zich bovendien van de meeste van haar collega's door verschillende thema's in haar boeken te verwerken: verantwoordelijkheid, schuldgevoelens, de rol van de vrouw in een mannenmaatschappij.

Het vloeit natuurlijk allemaal voort uit haar verleden. James werd in 1920 in Oxford geboren. Haar kinderjaren waren ongelukkig. "Kinderen hebben liefde, goedkeuring en veiligheid nodig. Die kreeg ik net niet.' Geld om door te studeren aan de universiteit was er niet. James trouwde en kreeg twee dochters. Toen haar echtgenoot schizofreen uit de oorlog terugkeerde, moest zij het gezin onderhouden. Ze nam een baan bij de National Health Service en haar ervaringen daar leverden de stof voor haar eerste boeken. In 1962 verscheen haar debuut, Cover Her Face.

Haar man stierf in 1964, nog voordat de populariteit van haar boeken op gang was gekomen. James praat nog steeds met veel moeite over hem. Na zijn dood ging ze werken bij binnenlandse zaken; eerst bij de forensische afdeling van de politie, later bij de afdeling voor misdaadbeleid. Nadat ze in 1979 met pensioen ging, heeft ze voor de Arts Council gewerkt en als politierechter.

In het programma gaat ze in op de vraag hoe al deze ervaringen betrekking hebben op haar werk en op haar beroemdste creatie, detective chief inspector Adam Dalgliesh, die net als de schrijfster zelf in de loop der jaren steeds beschouwender en psychologischer is geworden.

Vorig jaar zei ze tegen Liesbeth Wytzes in deze krant: "misschien kan ik er juist wel zo over schrijven omdat geweld zo ver van me af staat.' Vanavond spreekt ze zichzelf tegen: "als ik in mijn bed zou liggen en er komt een verkrachter binnen en ik zou een wapen bij me hebben, dan gaf ik hem niet veel kans om er levend uit te komen'.

Haar nieuwste boek, het elfde, vertoont ook een andere wending. Children Of Men is, in tegenstelling tot haar andere boeken, gesitueerd in de directe toekomst. En in dit verhaal speelt het religieuze besef dat in veel van haar boeken schuilgaat, een hoofdrol: "We geloven niet meer dat er een eeuwige hel is waarin we zullen lijden. Dat idee is weg. Maar wat is ervoor in de plaats gekomen?'

    • Sue Baker