Indianen

Wat me herinnert aan "Schaduwbeeld' van Hella Haasse, over het gedachtengoed van de Patriotten omstreeks 1780, de invloed die zij ondergingen van de Amerikaanse vrijheidsstrijd, de uitvinding van onvervreemdbare rechten voor alle mensen, de vestiging van de moderne democratie.

Toen ik dat boek uit had, heb ik in andere boeken nagekeken hoever ze daarginds destijds gevorderd waren met het uitroeien van de Indianen.

Democratie biedt geen garantie tegen onrecht, democratie kan zelfs een manier zijn om onrecht te organiseren. Democratie is het statuut van een vereniging. Deze vereniging kan hardhandig omspringen met haar leden. Tegenover niet-leden kan zij een misdadige vereniging zijn.

Nou, dat weten we dan, al twee eeuwen weten we dat.

Nu zijn we lid van de vereniging Nederland en van onze vereniging wordt iets verwacht in Joegoslavië. De één roept dat het een misdaad is om niet in te grijpen, de ander dat ingrijpen op een ramp zal uitdraaien en ze hebben natuurlijk allebei gelijk. En dan kun je nog denken dat een misdaad erger is dan een ramp, maar dat staat lang niet vast, het uitlokken van een ramp kan ook een misdaad zijn. En dan heb je gewoon met twee misdaden te maken en dan mag je kiezen. Enige zekerheid: we zijn allemaal verantwoordelijk.