Franse boer ageert tegen verraad EG

CHARTRES, 25 NOV. Jean-Paul Pelletier, één van de drijvende krachten achter de grote Franse boerendemonstratie vandaag voor het parlementsgebouw in Parijs, is buitengewoon nerveus. Hij heeft als lid van een recent opgerichte protestbeweging van boeren geen ervaring in het organiseren van demonstraties en vraagt zich af hoe de demonstranten in de hand kunnen worden gehouden. “Veel boeren hebben me gezegd: als wij niet gaan vechten, als er geen gewonden vallen, dan heeft de pers geen enkele aandacht voor ons”, vertelt Pelletier.

Deze graanboer uit Bilheux, een gehuchtje niet ver van Chartres, heeft zijn collega's moeten uitleggen dat hij geen geld heeft om eventueel gevangengenomen boeren juridisch te steunen. De gedachte om met hooivorken - als boerensymbool - voor de Assemblée Nationale te gaan demonstreren bestrijdt hij als levensgevaarlijk.

“Het is niet gemakkelijk. Ik denk nog na over gevolgen, maar veel boeren doen dat niet meer”, zegt de 52-jarige Pelletier, die actievoerder is geworden uit boosheid over de hervorming van het Europese landbouwbeleid afgelopen voorjaar en over het landbouwakkoord dat de EG en de Verenigde Staten vorige week in het kader van de GATT bereikten. Hij is wel een pessimistische actievoerder. “Als de regering het GATT-akkoord aanvaardt, zou dat tot een regelrechte opstand van de Franse boeren leiden. Maar kunnen een paar honderdduizend Franse boeren dan een beslissing van heel Europa tegenhouden?”

Pelletier behoort tot de afgelopen voorjaar opgerichte boerenorganisatie Coordination Rurale, die vindt dat de grote boerenbonden te zachtaardig zijn en te veel compromissen sluiten. Coordination Rurale was een initiatief van Jacques Laigneau, een boer in het zuidwesten van Frankrijk, die zijn ideeën ook met succes verspreid heeft in zijn geboortestreek bij Bilheux. De grote, zwaar gesubsidieerde graanboeren daar, gewend het demonstreren over te laten aan kleinere boeren in het zuiden of in Bretagne, zijn in beweging gekomen sinds hun positie wordt aangetast door de veranderingen in het Europese landbouwbeleid - vermindering van gesubsidieerde export, prijsdalingen en braakleggingsregelingen.

Pag.18: Protesterende boeren appelleren aan diepgewortelde sentimenten

De invloed van Coordination Rurale, die alles afwijst wat een Franse boer kan benadelen, is veel groter dan het ledental doet vermoeden. Coordination Rurale heeft tienduizend leden. De grootste Franse boerenbond, de FNSEA, heeft er 600.000. Maar de FNSEA radicaliseert onder druk van het succes dat de ideeën van Cooperation Rurale onder de hele boerenbevolking hebben.

Tot de demonstratie vandaag in Parijs is alleen opgeroepen door Coordination Rurale. Maar departementale leiders van de FNSEA melden overal dat hun leden ook naar het parlement trekken. Om druk uit te oefenen, opdat Frankrijk gebruik maakt van het vetorecht binnen de EG en zorgt dat het GATT-akkoord in de prullebak verdwijnt.

Désiré Devienne, voorzitter van de FNSEA in het departement Somme, trekt een gezicht alsof hij zichzelf niet gelooft wanneer hij voorspelt dat aanvaarding van het GATT-akkoord door de regering leidt tot “de revolutie”. Hij zegt dat de demonstraties die afdelingen van de FNSEA sinds afgelopen vrijdag overal in het land organiseren mede gebeuren om te voorkomen dat nog meer boerensympathie naar Coordination Rurale gaat. Afgelopen maandag had Devienne boeren opgeroepen om voor de prefectuur in Amiens te komen demonstreren.

De Franse boeren zijn in grote opwinding. Het enige verschil dat nog te ontdekken is tussen radicalen en functionarissen van de traditionele boerenbond FNSEA is dat de eersten alles opnieuw willen bekijken - alsof van hervorming van de Europese landbouwpolitiek nog geen sprake was - en de laatsten bereid zijn zich te beperken tot de eis van heronderhandeling over die hervormingen.

De Franse boerenwereld wordt beheerst door een wildernis van kreten, waaraan FNSEA-functionarissen als de directeur van het bureau in het Noordfranse Beauvais, Alain Devooght, wel toevoegen dat het allemaal niet tot een crisis in de EG mag leiden. Franse kranten die commentariëren dat de landbouw niet eindeloos kan worden gesubsidieerd, dat een GATT-akkoord met de Europese landbouwhervorming uitstekend is voorbereid, lijken niet te worden gelezen. Aanvankelijk zeiden boerenleiders met zekerheid dat het voorgenomen GATT-akkoord verder ging dan wat bij de Europese landbouwhervorming afgelopen voorjaar was overeengekomen. Nu zeggen ze dat het er niet toe doet: als het GATT-akkoord bij de Europese landbouwpolitiek past, toont dit aan dat er nieuwe onderhandelingen moeten komen over dat Europese beleid.

Voor de huidige opwinding van de Franse boeren worden verschillende aanleidingen genoemd. Pelletier, een graanboer met 160 hectare land die meent dat zijn bedrijf ten dode is opgeschreven als de Europese landbouwpolitiek en het aanstaande GATT-akkoord niet ingrijpend veranderen, zegt dat president Mitterrand zelf de boeren de hoop heeft bezorgd dat hun protest ertoe kan leiden dat de Franse regering met een EG-veto hun wensen volgt. Het was Mitterrand die, zonder dat dit vereist was, in september een referendum liet houden over het verdrag van Maastricht. Anders dan de Franse president had verwacht, was slechts een geringe minderheid van de Fransen voor ratificatie van dit verdrag. Pelletier redeneert dat de boeren, die overwegend tegen het verdrag van Maastricht waren, nu weleens een meerderheid van de Fransen achter hun agrarische protesten kunnen scharen.

Ook directeur Daniel Lemesle van de boerenbond FNSEA in het departement Indre-et-Loire gaat ervan uit dat de regering als gevolg van de uitslag van het referendum over Maastricht gevoeliger is geworden voor de mening van protesterende boeren. Dat geeft hun moed. Ze stellen tevreden vast dat regering noch oppositie het GATT-akkoord verdedigt. Dat de Franse voorzitter van de Europese commissie, de als socialistisch presidentskandidaat gedoodverfde Jacques Delors, dat akkoord het best haalbare noemt en over de Europese landbouwhervormingen zegt dat ze alleen maar slecht “verkocht” zijn aan de Franse boeren, wordt hem op dit ogenblik vergeven. “Hij moet zijn werk voor de EG doen”, reageert, schouderophalend, Joubert Régis, een 32-jarige boer die een demonstratie bij de prefectuur in Tours organiseert.

Een andere aanleiding voor de grote agitatie is dat de bekendmaking vorige week dat de weg vrij was voor een GATT-akkoord kwam toen de Franse boerenbonden nog met de regering spraken over meer compensatie voor de inkomensverliezen die boeren zouden lijden als gevolg van de Europese landbouwhervormingen. Dat er blijvend royale compensaties zouden komen, werd al algemeen betwijfeld. “Vooral de grote graanboeren voelden zich verraden toen dat GATT-akkoord er nog eens overheen kwam”, zegt FNSEA-voorman Devienne.

Onder de protesterende Franse boeren circuleren reeksen cijfers, die allemaal op verschillende manieren aantonen dat hun inkomens rampzalig dalen als prijzen naar het niveau van de wereldmarkt gaan, export naar landen buiten de EG moet worden beperkt en grond moet worden braakgelegd. Maar over die cijfers is niemand het eens. De meeste boeren gaan ervan uit dat het GATT-akkoord nog meer rampspoed brengt dan de Europese landbouwhervormingen, maar ze kunnen dat niet bewijzen. Ze berekenen achteruitgangen in inkomens van soms 45 procent in de akkerbouw, maar vragen dringend geen vergelijkingen te maken met te situaties in andere EG-landen. De boeren worden, met name fiscaal, binnen de EG zo uiteenlopend behandeld, dat ondanks de ene Europese landbouwpolitiek vergelijkingen weinig zin zouden hebben.

Meer nog dan cijfers gebruiken de boeren, of ze nu tot Coordination Rurale behoren of niet, kreten die appelleren aan diepgewortelde Franse gevoelens. Ze beschuldigen de Amerikanen ervan door middel van het GATT-akkoord Europa te willen koloniseren en typeren EG-voorzitter Groot-Brittannië als een Amerikaanse voorpost. Ze verbranden Amerikaanse en Britse vlaggen, richten hun acties speciaal op McDonalds-vestigingen en bezetten een Coca Cola-fabriek.

Ze werpen zich ook op als verdedigers van het Franse platteland, waar veel Franse stedelingen nostalgisch hun wortels koesteren. De boeren voorspellen dat het Franse platteland een woestijn wordt als EG- en GATT-akkoorden worden uitgevoerd. Van de nu nog één miljoen Franse boeren zal spoedig nog slechts de helft over zijn, en dat is rampzalig voor de hele plattelandseconomie, zo luidt een alarmkreet die niemand weerspreekt.

Jean-Luc Poulin, secretaris van de FNSEA in Beauvais, zegt dat vrije-marktbeginselen bij de landbouw niet mogen worden doorgevoerd. Er moet met sociale kosten rekening worden gehouden - is de werkloosheid al niet veel te hoog met drie miljoen? Hoe is het de leefbaarheid van het platteland? Bovendien, was er geen honger in de wereld?

Maar wat verwachten de Franse boeren dat de regering doet onder de druk van demonstraties in het hele land, die na vandaag worden voortgezet met een Europese boerenmanifestatie op 1 december bij het Europese parlement in Straatsburg? De antwoorden zijn aarzelend. Annie Maurin, woordvoerster van Coordination Rurale in het Zuidfranse L'Isle Jourdan, houdt er rekening mee dat de regering zal proberen duidelijke keuzes uit te stellen tot na de verkiezingen van volgend jaar maart. Alain Devooght in Beauvais zegt dat president Mitterrand van Europa zijn grote project heeft gemaakt. Kan hij dan met een veto over het GATt-akkoord dat Europa in crisis brengen en zijn eigen positie verzwakken?

“We kunnen niet alles overzien”, zegt Daniel Lemesle in Tours. Hij vindt dat er nu acties moeten worden gevoerd en dat morgen een andere dag is. Of het boerenprotest zijn kracht behoudt naarmate de kwestie langer blijft slepen, durft hij niet te voorspellen. “Maar iets zal er toch moeten gebeuren. Bij een aanvaardig van het GATT-akkoord door de regering is een opstand niet te vermijden, dat is duidelijk”, zegt hij. Volgens hem zijn veel boeren financiëel zover in het nauw gedreven, dat ze niet meer worden weerhouden door het gevoel dat ze nog iets te verliezen hebben. Maar de heftige reacties verwacht hij niet in zijn eigen omgeving, waar wijnbouw, fruit- en veeteelt worden afgewisseld met graanbouw. De grote woede heerst meer bij de grote graanboeren in het noorden, die het meeste moeten inleveren. Die graanboeren hebben zelf ook het gevoel dat zij de zaak moeten trekken.

Pelletier :“De kleine boeren hebben al lang niets meer om voor te vechten. Daar hebben we niets aan. Maar wat er ook gebeurt, ik blijf bang dat de regering niet lang bij haar afwijzing van het GATT-akkoord blijft.”

    • Ben van der Velden