"Werkgevers België moeten illegalen meer gaan betalen'

Net als in Nederland is ook in België sinds een paar maanden de discussie over "de illegalen' losgebarsten. Na de ontdekking van enkele Albanese "slaven' in de fruitteelt moeten sociaal inspecteurs de laatste tijd bij controles wat extra op de niet-legale werknemers letten. Of het wat uitmaakt, vragen ze zich af. “De werkgevers moeten gewoon meer geld betalen.”

BRUGGE, 24 NOV. “Door de aandacht van de media lijkt het alsof er opeens een groot probleem bij is, maar wij komen deze praktijken al jaren tegen. Wij weten al heel lang dat er in de horeca, in de bouw, in de prostitutie en in de fruitteelt veel illegalen werkzaam zijn. Maar wat kunnen we er aan doen?”

Willy Derudder, districtshoofd sociale inspectie in Gent, vraagt het zich vertwijfeld af. In België is, ongeveer tegelijkertijd met Nederland, de discussie over "de illegalen' losgebarsten.

Begin november beschreef de Belgische krant De Standaard de lotgevallen van Albanese fruitplukkers in België in een artikel onder de kop "Buitenlandse fruitplukkers als slaven behandeld'. Ongeveer tegelijkertijd stelde het koninklijk commissariaat voor het migrantenbeleid twee rapporteurs aan om een zwartboek samen te stellen over de misstanden die voorkwamen bij het tewerkstellen van buitenlandse seizoenarbeiders. De rapporteurs wensen, uit angst voor represailles, anoniem te blijven.

De Albanese fruitplukkers zouden volgens het kranteartikel zeer slecht worden behandeld. Ze krijgen veel te weinig betaald en moeten soms meer dan twaalf uur per dag werken voor een hongerloontje.

Sociaal inspecteur Willy Derudder zegt dat de commotie die in België is losgebarsten er onder andere toe heeft geleid, dat zijn eigen ministerie druk op de inspecteurs is gaan uitoefenen om meer aandacht aan de illegalen te besteden. Zo werd eind oktober intern een richtlijn verspreid waarin aan de inspecteurs werd gevraagd meer de nadruk te leggen op controles naar niet-legale arbeiders.

Sociale inspecteurs in België zijn werkzaam bij het ministerie van sociale voorzorg en zijn in de eerste plaats aangesteld om werknemers te controleren op het betalen van hun sociale bijdragen. Bij deze controles is het logisch, aldus Derudder, dat de dienst vaak op illegalen stuit, “want illegalen betalen natuurlijk nooit sociale bijdragen.”

Derudder: “Als we bij twee bedrijven in de tuinbouw gaan controleren, treffen we vrijwel één keer illegale werknemers.” Volgens Didier Verbeek, sociaal inspecteur van het district Gent, is de "pakkans' bij Chinese restaurants zeker 75 procent. “En dan is de eigenaar soms ook nog illegaal.” In Brugge zijn het laatste jaar 120 illegalen opgepakt. De laatste veertien dagen was het toevallig elke dag raak. Derudder: “Maar als we willen, dan kunnen we er per jaar vele honderden in de kraag grijpen.”

Een illegaal die in België wordt opgepakt, wordt net als in Nederland over de grens gezet of hij krijgt het bevel het land te verlaten. “In negen van de tien gevallen zijn ze echter binnen een paar dagen weer aan het werk in ons land.”

Een werkgever in België die wordt betrapt op het in dienst hebben van een illegaal moet behalve een boete van een paar honderd gulden ook vijftig procent aan de overheid betalen van het geld dat hij heeft overgehouden door minder dan het minimumloon te betalen. “Het gekke is dat de werkgevers er wel alles aan lijken te doen om te voorkomen dat ze worden betrapt bij onverwachte controles”, aldus Verbeek en Derudder. “Tuinders zijn eerder bereid grotere en duurdere omheiningen om hun terrein te plaatsen, dan om meer loon uit te betalen.” Bij de controle van een Chinees restaurant in Kortrijk bleek enkele weken geleden dat de eigenaar een speciale deur had laten installeren die met een afstandsbediening snel kon worden gesloten. “Wij kwamen er niet in en de illegale werknemers konden rustig via een achterdeur verdwijnen”, zegt Derudder.

Dat de inspecteurs relatief veel aandacht aan illegalen besteden, is volgens Verbeek heeft niet alleen te maken met de schade die zij aan de Belgische economie zouden toebrengen. Juist de vaak mensonwaardige omstandigheden waarin de groep leeft, is voor de controleurs reden voor de extra aandacht. “Het zwartwerken in de zware industrie en bij grote bedrijven levert veel meer schade op. Van de illegale arbeiders lijdt onze economie minder schade, maar je komt soms praktijken tegen die je niet meer voor mogelijk zou houden in deze tijd. En daar moeten we wat aan doen.”

Zo vertelden de inspecteurs aan De Standaard over een inspectie bij een tuinder in de plaats Wingene. Na enig speurwerk troffen zij een hangar aan met 25 matrassen op de grond en twee emmers: een om te wassen en de andere als toilet. Ergens anders moesten illegale werknemers bij een tuinder vlak naast de mestvaalt slapen.

Uit zijn tijd als sociaal inspecteur in Antwerpen weet Didier Verbeek te vertellen over de handel van illegalen tussen Nederland en België. Als er sprake was van een tekort aan personeel in de haven of in de zware industrie kon er uit Holland zo “een blik illegalen” worden opengetrokken. “Soms konden er op één dag vele duizenden illegale arbeiders worden aangeboden. Het is natuurlijk moeilijk te bewijzen, maar ik heb vaak genoeg meegemaakt dat opgepakte Chinezen net uit Rotterdam of Amsterdam waren "gehaald'. Ik weet bijna zeker dat in ieder geval alle illegale Chinezen die wij in België oppakken via Nederland naar ons land zijn gekomen.”

Sociale inspecteurs weten niet of Nederland dan wel België populairder is bij de illegalen. Tussen sociale diensten in beide landen is heel weinig contact. Sjef Heynen, sociaal inspecteur in Antwerpen, ontkent dat er sprake is van een “stroom illegalen” vanuit Nederland. Wel denkt hij dat er soms wel eens een paar arbeidskrachten worden gestuurd van het ene naar het andere land. Volgens hem is er echter maar één oplossing voor de gehele illegalenproblematiek: de werkgevers verplichten in ieder geval ten minste het minimumloon uit te keren, maar liever meer. Op die manier zullen er genoeg legale werknemers verschijnen die het werk willen doen, denkt Heynen. “De wergevers zijn gewoon te beroerd om meer geld uit te geven.”