Op bezoek bij Atse Amha, de 226ste keizer van Ethiopië

"De rastafarians waren een grote steun' Juist in afzondering en gebrek wordt een keizer aan zijn status herinnerd. Al is hij oud en arm, en hebben zijn volk en zijn gezondheid hem jarenlang in de steek gelaten, het exil maakt het onmogelijk de hoop op een spoedig herstel van de monarchie op te geven. Er zijn altijd nog de belanghebbenden, de familie, de overgebleven hofhouding die hem dwingen vast te houden aan zijn waardigheid. De illusie houdt zichzelf in stand.

Dat is de situatie van de huidige keizer van Ethiopië, Atse Amha Selassie. Voor de marxistische revolutie, in 1974, leefde hij als kroonprins aan het sprookjeshof van zijn illustere vader, keizer (Negus) Haile Selassie. Hij kon delen in de rijkdom van veertien paleizen en een geschat fortuin van zo'n miljard dollar. Maar nu is alles anders. Momenteel leeft Atse Amha in een bescheiden bungalow, in Oakton, even ten westen van Washington D.C. Zijn geïmproviseerde hofhouding telt vier dienaren. Allemaal vervullen ze dubbelfuncties. Er is een lijfwacht, generaal Abay Yemanu, die tegelijkertijd als privé-secretaris van de keizer alle post behandelt. Daarnaast zijn er twee rastafarische koks, waarvan de ene tevens chauffeur, en de andere tuinman is. En tenslotte is er nog een lakei, die het huis schoon moet houden en de rolstoel van de keizer moet duwen. Alleen de zilvergrijze Bentley is een overblijfsel van het glorieuze verleden. Maar ook de Bentley vertoont tekenen van verval. Hij is bespikkeld met roestvlekken.

Atse Amha heeft geluk dat hij nog leeft. Dictator Mengistu zwoer in 1975 dat de geest van de monarchie nooit meer tot leven mocht worden gewekt. Om daar zorg voor te dragen begroef hij het lichaam van Haile Selassie twee meter onder zijn bureau in het voormalige paleis, en decimeerde hij het grootste gedeelte van de Ethiopische adel. Atse Amha ontsnapte aan de dans omdat hij in de tijd van de revolutie in Engeland verbleef, waar hij behandeld werd voor de gevolgen van een beroerte. Vijftien jaar lang woonde de kroonprins-in-ballingschap in een Londense flat. In 1989 aanvaardde hij er in een besloten ceremonie zijn keizerstitel. “De zogenaamde afschaffing van de monarchie was geen legale handeling”, verklaarde de keizer toen. “Ethiopië is nog steeds een keizerrijk.”

Maar in Ethiopië (35 miljoen inwoners) denkt lang niet iedereen er zo over. De marxistische dictator is inmiddels dan wel verdreven maar de overgangsregering zit beslist niet te springen om de terugkeer van de keizer met zijn kliek. Wat Ethiopië nodig heeft is een stabiele democratie en geen nieuwe Leeuw van Juda met een kroon op z'n kop, zo verwoordde de arts Yirma Benya het onlangs krachtig in de BBC documentaire "Out of Darkness'.

Dr. Getachew, een markante figuur die met zijn organisatie "De Zegevierende Leeuw' de terugkeer van de keizer hoopt te bespoedigen bestrijdt dit ten felste. Hij waarschuwt voor apocalyptische toestanden als Ethiopië van een monarchie verstoken zal blijven. “Alleen de keizer kan voorkomen dat Ethiopië een nieuw Somalië, een nieuw Joegoslavië wordt. Als vaderfiguur is hij in staat om de rivaliserende etnische partijen met elkaar te verzoenen.”

Dr. Getachew opereert met zijn organisatie vanuit de kelder van de keizerlijke bungalow in Oakton. De keizer is er gaan wonen in 1990. Atse Amha voelt er zich dichter bij zijn volk want Amerika kent een grotere Ethiopische gemeenschap dan Engeland. Daarbij komt nog dat zijn twee kinderen al geruime tijd in de VS verbleven. Zonder hen begon de keizer, inmiddels 76, zich eenzaam te voelen in Londen.

De keizer heeft toestemming gegeven voor een interview in de zitkamer van de bungalow. Als ik buigend het vertrek binnenkom zit hij gereed op een klein tweezitsbankje, met naast zich zijn vrouw, keizerin Medferiash Work. Boven het hoofd van de keizer hangt een levensgroot portret van zijn vader, Haile Selassie. Daarnaast hangt een poster van de "Twaalf stammen van Israel', met een bijbels onderschrift: “Dan zal ik de troon voor altijd in het Koninkrijk van Israel plaatsen, zoals Ik aan David, uw vader, heb beloofd, zeggende dat er geen man zal ontbreken op de troon van Israel.”

Het is een tekst die herinnert aan het Ethiopische geloof dat de keizerlijke dynastie teruggaat tot Menelik, het kind dat geboren werd uit de nacht die de koningin van Sheba met koning Salomon moest doorbrengen. De Ethiopische vorsten worden ook wel de "zonen van David en Salomon' genoemd.

Officieel geldt Atse Amha als de 226ste keizer in de lijn. Als de legende klopt zou Atse Amha Selassie de hekkesluiter zijn van de oudste nog regerende dynastie op aarde. Nog regerende?

Dr. Getachew fungeert als tolk. Atse Amha luistert met geloken ogen naar de woorden van de aanwezigen. Af en toe knikt, prevelt of gromt hij om van zijn instemming te getuigen. Het is vooral dr. Getachew die praat. De enkele keer dat de keizer wat zegt is het fluisterend. Dr. Getachew moet zijn hoofd dan vlakbij de monarch brengen om hem te kunnen verstaan.

Wat voor een grondwet heeft Uwe Majesteit in gedachte voor het nieuwe Ethiopië?

“We zijn bezig met het opstellen van een nieuwe grondwet, die we binnenkort zullen introduceren. De Nederlandse en Japanse constitutionele monarchieën zijn daarbij voor ons een groot voorbeeld.”

Wat betekende de omwenteling in 1974 in Ethiopië voor het leven van Uwe Hoogheid?

De keizerin scheurt een Kleenex-tissue uit het doosje op een hoge stapel Franse magazines. Ze bet er het bezwete voorhoofd van haar man mee af. Als dr. Getachew de vraag vertaald heeft neemt zij het woord. “De omwenteling had tot gevolg dat ons hetzelfde lot trof als in totaal twee miljoen Ethiopiërs, die gedwongen werden te vluchten voor het kolonelsregime. De afgelopen jaren zijn erg zwaar geweest. In het begin werden onze levens bedreigd. Vervolgens konden we niet anders dan machteloos toezien wat er in ons land aan gruwelijks gebeurde. Het leven van reizen en trekken was erg onplezierig voor mijn man, en voor de familie. Ons leven is de laatste tijd erg beperkt. Niemand blijft onaangedaan door zeventien jaren van ballingschap.”

Heeft Uwe Hoogheid gedurende uw ballingschap internationale steun gekregen?

“De Nederlandse koninklijke familie is ons altijd blijven steunen. Verder genieten we de morele steun van bijna de hele wereld. Maar speciaal de rastafarians zijn een grote steun voor ons geweest. Zij zijn het die de naam van Ethiopië en van ons levend hebben gehouden. Ze hebben tijdens festivals geld voor ons ingezameld, ze hebben in hun reggae-muziek gezongen over ons keizerrijk. De rasta's doen er vaak meer aan dan de Ethiopiërs zelf om in onze terugkeer en in een verenigd Ethiopië te blijven geloven.”

De oorspronkelijke naam van de vader van Atse Amha was Ras Tafari. Hij was het die geacht werd voor de zwarte diaspora in Amerika de terugkeer in te luiden naar het continent Afrika. Ras Tafari werd door de rasta's beschouwd als de tweede messias. De rasta-krullen symboliseren leeuwemanen. Manen van de Leeuw van Juda.

Voor ik de zitkamer weer buigend verlaat overhandigt de keizerin me een oude, gekreukelde foto uit een familiealbum. Op de foto heft een in uniform geklede prins Bernhard het glas met een voorzichtig lachende Atse Amha en een doodserieus kijkende Haile Selassie. “Bernhard was de eerste koninklijke gast uit het Westen die na de oorlog naar Ethiopië is gekomen”, vertelt ze. Ze kijkt me aan vanonder haar bril. “Iedere winter stuurt hij ons nog een kerstkaart. Hij is ons niet vergeten.” Hij niet.

    • Serge van Duijnhoven