"Ierland verliest uiteindelijk de maagdelijkheid'

DUBLIN, 24 NOV. In de opulente hal van het Shelbourne Hotel in Dublin zat gisteren tijdens het lunchuur een gezelschap in leeftijd gevorderde heren samenzweerderig bijeen. Over koffie en sigaren bogen zich de hoofden van prominente anti-abortusactievoerders als senator Des Hanafin (Fianna Fal) en public relations manager Brendan Shortall. Zij bespraken zonder twijfel het terrein waarop zij zich expert wanen: het lot van de ongeboren vrucht, de heiligheid van het ongeboren leven en de vraag hoe dat te beschermen.

Vrolijk was het gezelschap van Pro Life-actievoerders niet. Twee dagen vóór het abortusreferendum, dat morgen tegelijkertijd met de algemene verkiezingen in Ierland wordt gehouden, hebben opiniepeilingen uitgewezen dat een meerderheid van de Ieren waarschijnlijk "ja' gaat zeggen op de vragen of een Ierse vrouw het recht moet hebben op informatie over abortus en "ja' op de vraag of zij naar het buitenland mag reizen om haar zwangerschap te laten onderbreken. Maar op de vraag of in Ierland zelf, onder strikt beperkte voorwaarden, abortus mag worden toegestaan, zal een meerderheid waarschijnlijk "nee' zeggen. Een deel van de gemeenschap omdat zij de voorwaarden waaronder verruimd wil zien, een andere omdat ze zelfs een levensbedreigende situatie voor de moeder geen reden vindt een zwangerschap te beëindigen. Een dergelijk "nee' betekent een slag in het gezicht van de Pro Life-actievoerders.

In woorden van de hoofdartikelschrijver van de Nationalist and Leinster Times: “Ierland verliest eindelijk de maagdelijkheid, het bewijs dat het ergens voor stond in een vunzige wereld waarin de snelle regeling en de gemakkelijke oplossing de boventoon voeren. Geen vrucht zal voortaan meer zo verboden zijn dat ze niet kan worden geproefd. Niets zal meer als heilig worden beschouwd”.

Niet dat Pro Life niet zijn best heeft gedaan om op alle drie vragen in het referendum een "nee' als antwoord te krijgen. Duizenden pupillen van katholieke scholen en academies hebben de film "The Silent Scream' vertoond gekregen. Daarin wordt het hoofd van een foetus aanschouwelijk gekraakt. De bevolking van Dublin heeft in de winkelstraten pamfletten aangereikt gekregen uit handen van Youth Defence, een mantelorganisatie van Pro Life, die zich op massademonstraties laat begeleiden door stuurse body builders met net zichtbare boksbeugels. De afgezaagde ledematen en van bloed druipende babyhoofden hebben de actievoerders echter niet zo populair gemaakt als het geval was in 1983, toen het onderwerp abortus voor het eerst openlijk besproken werd in de Ierse samenleving. De verbittering die voor- en tegenstanders van het grondwettelijk vastleggen van het recht op bescherming van het leven van een ongeboren kind toen ten opzichte van elkaar creëerden, heet nog altijd "de tweede tweedeling van Ierland'.

Op het platteland van Ierland reist net als in 1983, de uit Amerika afkomstige anti-abortuspater Father Paul Markx rond. Hij heeft een geaborteerde foetus in een glazen pot bij zich en een Amerikaans meisje dat zichzelf beschrijft als “een overlevende van de abortus-Holocaust”.

Pag 4: "Ieren hadden altijd dubbele moraal'

Zij worden in zaaltjes achter cafés hartelijk verwelkomd door Pro Life-enthousiasten met het speldje van de beweging op de revers: twee voetjes in goud, uiteraard ongeboren. Tien jaar geleden hielpen zij de anti-abortus-, anti-echtscheiding-, anti-voorbehoedsmiddelen- en anti-homoseksualiteitlobby aan een overwinning. Nu wekken zij bij grote delen van de bevolking angst en afkeer.

Rita Burtenshaw is directeur van het Dublin Well Woman Centre, de kliniek voor gezinsplanning die via list en bedrog van de Pro Life-beweging voor de Ierse rechter gesleept werd omdat zij vrouwen op de opties wees in geval van ongewenste zwangerschap. Omdat één van die opties abortus is - sinds 1983 bij grondwet verboden - wisten de Pro Lifers, gesteund door de toenmalige regering, de activiteiten van het centrum verboden te krijgen.

Vorige maand haalde het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een historische streep door die beslissing. Het Hof oordeelde dat Ierse vrouwen belemmerd werden in hun recht om informatie te verstrekken en te ontvangen. Het overwoog onder meer ook dat er geen tastbare schakel bestaat tussen het verkrijgen van informatie over abortus en het overgaan tot een zwangerschapsonderbreking. En uiteindelijk draaide het het mes nog eens om in de wonde door de vervolgers van het Well Woman Centre te veroordelen tot de kosten van alle in de afgelopen jaren gevoerde gerechtelijke procedures. De staat stond daarmee ook als schuldig terecht, omdat zij zich in een vroeg stadium achter de actie van de Pro Life-beweging (in dit geval SPUC, Society for the Protection of the Unborn Child, geheten) had gesteld.

“Wij Ieren hebben altijd een leven van dubbele moraal geleid”, zegt Rita Burtenshaw. “Onze abortusratio is de hoogste in de EG, ons aantal in echtscheidingen geëindigde huwelijken is even hoog en toch ketenen wij ons zelf door wettelijke maatregelen vast aan de middeleeuwen door naar buiten toe voor te wenden dat wij abortus verwerpen en echtscheiding niet toestaan. Wij, Ieren, doen precies hetzelfde als jullie in Europa, alleen met een veel groter schuldgevoel.”

Hoewel er geen groter contrast mogelijk is dan tussen het gezelschap heren in het Shelbourne Hotel en de in- en uitlopende bezoeksters van het Well Woman Centre, zo'n 800 meter daarvan verwijderd, hebben senator Hanafin c.s. en Rita Burtenshaw en haar medewerkers één ding gemeen. Waar Pro Life elk "ja' op de drie vragen in het abortusreferendum een stap op het hellende vlak oordeelt, voeren Burtenshaw en aanverwante vrouwenorganisaties ook campagne tegen een "ja' op de vraag over toestaan van abortus in Ierland zelf. De Council for the Status of Women (92 vrouwenorganisaties) vindt de tekst van de voorgestelde grondwetswijziging “beledigend voor de integriteit van vrouwen als individuen als moeder”. Zij vindt het referendum niet de juiste manier om een zo delicaat onderwerp als abortus te behandelen, maar wil een veel bredere discussie: over seksuele voorlichting, over relaties in het gezin, over economische onafhankelijkheid van vrouwen en over de wettelijke positie van de vrouw in het huwelijk.

Dit zijn nog steeds ongemakkelijke onderwerpen voor een overwegend conservatief katholiek land als Ierland. De kwestie van het meisje X - het veertienjarig slachtoffertje van verkrachting dat op last van de procureur-generaal uit Engeland terug moest komen voor zij daar een abortus kon ondergaan - heeft Ierland echter tot de risee van de beschaafde wereld gemaakt. Toen het Supreme Court in Dublin uiteindelijk ook nog uitsprak dat het befaamde grondwetsartikel uit 1983 niet belette dat het meisje zich liet aborteren, omdat zij suïcidaal was en haar leven in dit geval zwaarder woog dan dat van het ongeboren kind, werd de regering-Reynolds geconfronteerd met een uitleg waarin abortus binnen Ierland een ongedachte mogelijkheid werd. Die wil zij nu per referendum afdichten.

Alle politieke partijen vrezen een herhaling van de bittere strijd van 1983. Toen viel, om andere redenen, begin november het kabinet na onderlinge spanningen in de coalitie tussen Fianna Fal en Progressieve Democraten. Die omstandigheid hebben alle politici dankbaar aangegrepen om het abortusvraagstuk weg te drukken. Het is, zeggen zij eendrachtig, geen campagneonderwerp. De pers is daardoor ook al minder geïnteresseerd. De Ierse televisiemaatschappij RTE liet het onderwerp vallen voor haar actualiteitenrubrieken en verschoof het naar de sectie amusement: een praatshow. En uiteindelijk viste Pro Life nog eens achter het net door de Ierse bisschoppen die eendrachtig besloten dat de tekst van het voorgestelde amendement zo onduidelijk was, dat gelovigen maar naar eigen geweten een antwoord moeten invullen, zolang zij maar overtuigd zijn dat dat antwoord abortus veroordeelt als moreel verderfelijk. Drie bisschoppen zijn inmiddels door de mand gevallen en hebben hun kudde alsnog geadviseerd "nee' te stemmen maar het lijkt al te laat om nog echt vuur in het onderwerp te blazen.

In het Dublin Well Woman Centre groeit het aantal consulten inmiddels gestaag: 40.000 in het afgelopen jaar.

“Vrouwen ervaren hier voor het eerst dat iemand voldoende vertrouwen in hen heeft om de beslissing over wat goed voor hen is in een crisissituatie, aan hen over te laten. Als zij dat eenmaal hebben ervaren, komen zij steeds eerst hier. Het zijn stuk voor stuk goede katholieken. Maar met de pastoor praten doen zij voortaan later wel”.

    • Hieke Jippes