Dr. Erich Salomon: de eerste fotograaf met de verborgen camera

Het onbewaakte moment - Dr. Erich Salomon, fotograaf. Ned.3, 20.33-21.26u.

In een kippenren bij Arnhem begroef dr. Erich Salomon voor het uitbreken van de oorlog twee weckflessen met negatieven. In het gefilmde portret van de Duitse fotograaf dat de NOS vanavond uitzendt, wijst zijn oudste zoon de plek aan waar de negatieven waren verstopt. Een van de flessen had gelekt. Vooral de negatieven van de verloving en het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard bleken sterk door vocht te zijn aangetast.

Dr. Erich Salomon (1886-1944) was kind aan huis in de hoogste kringen van het politieke en culturele leven. Hij was de eerste "onzichtbare' fotograaf. Salomon vergeleek zichzelf met een jager "die als wapen de camera gebruikt en richt, in vergader- of feestzalen, om het edele wild te bemachtigen'. Onorthodoxe werkmethodes schuwde hij daarbij niet. Om ongemerkt opnamen van beroemde tijdgenoten te kunnen maken verstopte hij soms zijn Ermanox - een camera met lichtgevoelige lens, waarmee voor het eerst ook binnenshuis zonder flitslicht kon worden gefotografeerd - in een plantenbak, koffer of doedelzak. In de rechtszaal fotografeerde Salomon de moeder van een drievoudig moordenaar door een gat in zijn hoed. En tijdens een politieke bijeenkomst nam hij brutaal plaats op de stoel van een afwezige minister. Vaak slaagde hij er zo in, op onbewaakte momenten, interessante, niet geposeerde foto's van "groot wild' te schieten.

Vier jaar nadat hij zijn eerste foto nam was Salomon de populairste fotograaf van zijn tijd. In 1931 nodigde hij de beau-monde van Berlijn in Hotel Kaiserhof uit om zijn vijfenveertigste verjaardag te vieren. De vierhonderd gasten werden getracteerd op een diavertoning van heimelijke opnamen die Salomon bij eerdere gelegenheden van hen had gemaakt. Het keerpunt in zijn carrière kwam al een jaar later. Toen Salomon thuiskwam van een buitenlandse reis bleek Adolf Hitler zijn intrek te hebben genomen in hetzelfde Hotel Kaiserhof. De joodse fotograaf, getrouwd met een Hollandse, verhuisde na de machtsovername van de nazi's naar Den Haag. Hij zette zijn loopbaan in Nederland voort en werd de sterfotograaf van het populaire tijdschrift Het Leven.

Lange tijd waande Salomon zich veilig in het neutrale Holland. Zijn zoon, die naar Engeland was uitgeweken, slaagde er niet in hem te overtuigen ook naar Engeland te komen. Om onduidelijke redenen verliet Salomon zijn onderduikadres. Een meteropnemer die met de bezetters heulde gaf hem aan. In de gaskamers van Auschwitz kwam in juli 1944 een eind aan het leven van de man die vóór 1933 nog bekend stond als de "Hoffotograaf van de Duitse Republiek'.

Behalve veel smakelijke anekdotes is er weinig bekend over Salomon. De documentaire van Willem Ouwerkerk (eerder verantwoordelijk voor een fraai portret van trompettist Chet Baker) schetst de bliksemcarrière van deze pionier van de fotojournalistiek. Peter Hunter, de oudste zoon, komt uitvoerig aan het woord. Ook bevat de film veel bijzondere archiefopnamen van de Weimar-republiek. Wat misschien ontbreekt, is een duiding van het belang van Salomons werk voor de de huidige fotojournalistiek. Want dat veel hedendaagse fotojournalisten schatplichtig zijn aan het oeuvre van dr. Erich Salomon staat buiten kijf.

    • Arjen Ribbens