Relatie Israel-PLO is in beweging

God-zij-dank werd de bomauto door oplettenheid van een politieagent zaterdagochtend in een buitenwijk bij Tel-Aviv ontdekt. De kort daarna gearresteerde Islamitische fundamentalistische terroristen van de Hamas-organisatie waren van plan deze rijdende bom later op de dag bij het uitgaan van een voetbalwedstrijd of bioscoop in Tel-Aviv te laten ontploffen. In een plas van bloed en tranen hoopten zij het al stroef genoeg verlopende Israelisch-Arabisch-Palestijns vredesproces te verdrinken. Dat was kennelijk ook de opzet van de explosieve lading die zondag tijdig werd gevonden in een bus die van Tel-Aviv onderweg was naar het noorden.

Er vallen hier zowel aan Israelische als aan Palestijnse kant de laatste tijd zoveel slachtoffers - ook bij de Israeliërs in Libanon en tijdens militaire oefeningen - dat het gejammer bij de begrafenissen de prille vredesgeluiden heeft overstemd.

Het Hamas-offensief tegen het onderbroken vredesoverleg in Washington is koren op de molen van de nationalistische oppositie tegen de vredesdiplomatie van de regering-Rabin. Als een Pavlov-reactie schreven Likud-politici de opvallende toename van het aantal terroristische aanslagen toe aan concessies die premier Yitzhak Rabin al aan de Palestijnen en de Syriërs heeft gedaan. Maar er klonken ook andere geluiden uit de linkervleugel van de regeringscoalitie die aangeven dat er beweging zit in de Israelische politiek ten aanzien van de PLO. “We moeten gezien het Hamas-gevaar toenadering zoeken tot de gematigde elementen (Al-Fatah van Jasser Arafat) in de PLO”, zeiden politici van de Merets-partij. Naarmate de Islamitische terreur in kracht toeneemt dringt het in deze kringen tenminste door tot het politieke bewustzijn dat er een belangengemeenschap onstaat tussen Israel, de PLO, Jordanië, Egypte en zelfs Syrië tegen het door Iran geïnspireerde Islamistisch fundamentalisme.

Vrijdag werd nabij Kairo ook een bomauto ontmanteld. Het Egyptische regime heeft de laatste tijd zijn handen vol aan de bestrijding van het gewelddadige Islamitische fundamentalisme. In Jordanië werd onlangs een Islamistische samenzwering tegen het regime van koning Hussein ontdekt. PLO-leider Yasser Arafat wordt gek van de zware hypotheek die Hamas, de organisatie van Palestijnse Islamitische fundamentalisten, op zijn vredesdiplomatie legt. Hij noemde Hamas onlangs zelfs “de Zulu's van de Palestijnse strijd”. Daarmee doelde Yasser Arafat op de ondermijnende rol die de Inkatha volgens Nelson Mandela in Zuid-Afrika tegen het ANC speelt.

Het wroeten van Hamas in het vredesproces is een symptoom van de lange schaduw die het nog steeds revolutionaire Iraanse Islamitische regime over het Midden-Oosten werpt. Israelische autoriteiten zijn er zeker van dat Iraans geld stroomt naar Hamas in de bezette gebieden. De Egyptenaren zijn ervan overtuigd dat Iran via Soedan de hand heeft in de Islam-terreur in Egypte (tegen onder anderen Westerse toeristen) en over de greep van de ayatholla's in Teheran op Hezbollah in Libanon bestaan geen twijfels. Koning Hussein en Yasser Arafat zullen wel beamen wat Yitzhak Rabin en Husni Mubarak in het openbaar zeggen : “Iran bedreigt de stabiliteit in het Midden-Oosten”. Volgens de Egyptische pers hebben Mubarak en Arafat onlangs uitvoerig gesproken over het gevaar dat ontstaat als negenduizend Islam-strijders, die in Iran worden getraind, uit verschillende Arabische landen naar huis terugkeren.

Zullen de hoofdrolspelers in het Israelisch-Arabisch-Palestijns conflict nu de conclusie trekken dat het een goede zaak is de handen in vrede tegen het gewelddadige Islamistisch fundamentalisme ineen te slaan? Hoewel dit argument nog niet van doorslaggevende betekenis is, is er al veel veranderd. In het Likud-tijdperk was het beslist ondenkbaar dat de Palestijnse politieke denker dr Sari Nusseibeh en de Israelische strateeg dr Mark Heller in een TV-programma een door hen gezamenlijk geschreven boek over onder andere de onvermijdelijkheid van de stichting van een Palestijnse staat zouden verdedigen.

“Zijn jullie na deze samenwerking ook vrienden?”, vroeg de interviewer. “Ja”, zeiden beiden met gloeiende wangen. Het aantal artikelen in de Israelische pers waarin wordt aangedrongen op erkenning van de rol van de PLO in het vredesproces neemt snel toe. Reserve-generaal Avraham Tamir, die in het Israelisch-Egyptisch vredesproces op de achtergrond een invloedrijke rol speelde, gaf premier Rabin jongstleden zaterdag in een radiovraaggesprek zelfs in overweging met Yasser Arafat te praten om de vredeskar verder te kunnen trekken. Toen Rabin het tijdens de recente spanning over het terrorisme vanuit Libanon tegen Israel had, noemde hij Hezbollah en niet de PLO. Zou dat toeval zijn? Ik denk het niet want nog maar heel zelden worden Palestijnse terreurdaden door Israel aan Al-Fatah (de door Arafat gecontroleerde fractie in de PLO) toegeschreven.

Wie had ooit kunnen vermoeden dat Israel ermee zou instemmen om de multilaterale besprekingen over de vluchtelingenproblematiek in Tunis voort te zetten? Uitgerekend Tunis waar het PLO-hoofdkartier zetelt en dezer dagen twee voorstaande Israelische Arabieren daar overleg met de PLO-leiding voeren over aspecten van het vredesoverleg. Ze kunnen rustig naar Israel terugkeren omdat de wet die contacten met de PLO verbiedt, haar tanden begint te verliezen.

Zaten Israelische veiligheidsspecialisten (ex-Mossad en Shin Beth) begin oktober in Londen niet in het grootste geheim met elkaar aan tafel? Uitgebreid spraken zij daar over de veiligheidsstructuur (Palestijnse politiemacht) voor de op te zetten bestuursautonomie. Zonder dat er sprake is van een formele overeenkomst genieten de Palestijnen nu de facto het recht van vergadering en hebben zij een veel vrijere pers dan ooit onder de bezetting het geval is geweest. Militaire censuur, zo lijkt het in ieder geval, heeft zich al gedeeltelijk uit bezet gebied teruggetrokken. De Palestijnse gevangenen hebben na hun recente hongerstaking rechten gekregen die onder Likud ondenkbaar waren. Ze mogen nu naar de Syrische en Jordaanse TV kijken, ze krijgen beter voedsel en meer familiebezoek. Deze veranderingen voltrekken zich achter de stofwolken van nieuws over doden en gewonden, maar ook achter de indruk dat het vredesoverleg zwaar in de put zit en op de reddende engel president Bill Clinton wacht.

Uiteindelijk zit er voor premier Rabin niets anders op dan te erkennen dat het vredesproces zonder de PLO niet veel verder kan. Tijdens zeven gespreksrondes is het duidelijk geworden dat er in de bezette gebieden geen alternatief leiderschap is voor Arafats organisatie. In diens handen zijn de Palestijnen uit de bezette gebieden die in Washington met Israel onderhandelen marionetten. Indien premier Rabin daaruit niet de juiste conclusies trekt, gaat de winst naar de fundamentalistische Palestijnen die om godsdienstige redenen ieder compromis met Israel afwijzen en wachten op de tijd dat een Islam-golf de joodse staat van de kaart zwiept.