Kippevelverwekkende stemmen uit vervlogen tijden

Stemmen des tijds, deel 6, 25 gulden (cd of geluidscassette). Nederlands Omroepmuseum, Hilversum, giro 5611696.

Het is werkelijk kippevelverwekkend, te horen hoe radio-reporter Karel Nort op 20 juni 1945 verslag uitbracht van de grote overwinningsparade in Amsterdam. “Luisteraars,” zegt hij. “Hare Majesteit de Koningin rijdt voorop in een open wagen” - en in zijn stem klinkt een mengeling van trots, vreugde en plechtigheid zoals die sindsdien zelden of nooit meer op de radio te horen is geweest. Men kan er duizend keer de kleine krantjes van die tijd op naslaan om te lezen hoe het was, maar de directe geluiden, de improviserend uitgesproken zinnen van de verslaggever en het geroezemoes op de achtergrond geven er pas echt een beeld van. Ook het zesde deel van de platenserie Stemmen des tijds, uitgebracht door het Nederlands Omroepmuseum, toont aan hoeveel levende geschiedenis er ligt opgeslagen in de omroeparchieven en hoe waardevol het is dat dat nu wordt ontsloten.

De voorgaande vijf delen verschenen op langspeelplaten; deel zes, gewijd aan de jaren 1945 en 1946, staat op een cd. Het zijn, wat mij betreft, vooral de fragmenten uit de eerste naoorlogse maanden die indruk maken. Zo'n radiospreker als George Sluizer bijvoorbeeld, die op 7 juni 1945 een feitelijk overzicht gaf van de Amsterdamse rantsoenen per persoon per week: een brood, een paar ons “zeer voedzame” biscuit, twee kilo aardappelen, een half pond rijstebloem, een stuk chocolade van 56 gram, een pakje sigaretten en zeven ons vlees in blik of het dubbele gewicht aan stamppot in blik. En dan, op 13 juli 1945, kapitein Arie van den Dool in zijn radiopraatje Holland gaat weer aan den slag: er komt weer echte koffie en thee in cafés en restaurants, kondigt hij aan, en misschien is er zelfs deze zomer alweer consumptie-ijs, “mits tenminste de brandstoffen geen roet in het eten gooien.” De statige voordracht (met hoorbare naamvallen) van zulke toespraakjes zeggen me meer dan de berichtjes van soortgelijke strekking die in die dagen in de kranten verschenen.

Andere stemmen op deze cd zijn onder meer die van L. de Jong en A. den Doolaard met hun allerlaatste uitzending voor Radio Oranje uit Londen, waarin Den Doolaard - als altijd met vlammende intonatie - de aandacht vestigt op het nog bezette Indonesië (“...en die roepstem moet in Nederland worden gehoord en... beantwoord!”), Max Blokzijl en Anton Mussert met hun laatste woorden voor de rechtbank, Winston Churchill over zijn Leidse eredoctoraat, premier Schermerhorn bij diverse gelegenheden en prinses Juliana in een toespraakje op 4 augustus 1945: “Thans ben ik met Trix, Ireen en Margriet weer terug in ons eigen huis Soestdijk... Mijn man is weliswaar thans nog in zijn hoofdkwartier, maar is toch alweer heel bereikbaar.”

Het amusement van de bevrijding ontbreekt helaas in deze selectie, evenals de ergernis van de uitgeschakelde omroepverenigingen over het feit dat Nederland tijdelijk een nationale omroep had: eerst Radio Herrijzend Nederland, daarna Radio Nederland in Overgangstijd. Maar er staat meer dan genoeg tegenover.