Stembuswinst zou Fujimori Legitimeren

LIMA, 24 NOV. Terwijl op een klokje onder in het beeld de seconden wegtikken, wordt de stem van Tomas Quintana Zapata steeds luider. Het is alsof de spreker zich niet in een televisiestudio bevindt achter een tafeltje met een perfect registrerende microfoon erop, maar op de kade van de rumoerige havenstad Callao. "Vissers, en andere Peruanen, stem komende zondag op de Onafhankelijke Beweging Nieuw Peru, stem op Tomas Quintana Zapata!" Dan zijn de tien minuten voorbij en wordt het beeld gevuld met de mededeling dat dit een uitzending was in het kader van de 'gratis politieke ruimte' op kanaal 7, de Peruaanse staatszender.

Avond aan avond konden televisiekijkende Peruanen de afgelopen tijd Quintana en andere vertegenwoordigers zien van de in totaal achttien partijen en bewegingen die morgen meedoen aan de verkiezingen voor de nieuwe grondwetgevende vergadering - het Congreso Constituyente Democratico (CCD). Maar ook radio en geschreven pers staan bol van het stembusproces. Daarbij vallen twee zaken op doordat ze afwijken van gebruikelijke verkiezingsprocessen in Latijns Amerika: het merendeel van de kandidaten, zoals Tomas Quintana, is amateur-politicus en het gaat over helemaal niets, behalve het CCD zelf.

De verkiezingen zijn een rechtstreeks gevolg van de 'zelfcoup' op 5 april dit jaar, toen de Peruaanse president Alberto Fujimori de grondwet opschortte, het Congres naar huis stuurde en met steun van strijdkrachten en politie in feite alle macht in het land naar zich toetrok. Dat was nodig, legde de president bij die gelegenheid uit, omdat Peru zich in een diepe crisis bevindt. Veroorzaakt door het terrorisme van met name Sendero Luminoso ('Lichtend Pad'), de drugshandel en de economische recessie. Een crisis, zo betoogde Fujimori verder, waarvoor de 'traditionele' politiek geen oplossingen had. De volgens Fujimori 'corrupte' leden van het Peruaanse Congres en de rechterlijke macht frustreerden al zijn pogingen om het noodlijdende land te regeren.

Uitzonderlijk maar tijdelijk, zo zegde Fujimori al spoedig toe, nadat een storm van kritiek in binnen- en buitenland was opgestoken naar aanleiding van zijn ondemocratische handelswijze. Fujimori beloofde de Peruanen, die zijn zelfcoup massaal steunden, een snelle terugkeer naar de democratie. Maar dan wel een democratie die 'geschikt' zou zijn voor Peru. Met referenda over zaken als herinvoering van de doodstraf voor terroristen en herverkiezing van de president (nu nog ongrondwettig).

Het CCD zal bestaan uit tachtig volksvertegenwoordigers, afkomstig uit zeven politieke partijen, tien zogenoemde onafhankelijke groeperingen en een alliantie: de hiertoe tot Nieuwe Meerderheid Verandering '90 herdoopte partij waarmee Fujimori tweeeneenhalf jaar geleden met succes het presidentschap veroverde. De amateurs bevinden zich vooral in de onafhankelijke groeperingen zoals het Civiel-Militair-Politiele Front, het Opkomende Democratische Front van Politie-functionarissen Buiten Dienst, de Onafhankelijke Landbouwbeweging en de Nationale Onafhankelijke Beweging.

Van de traditionele politieke partijen doen alleen de kleinere mee: de Christelijke Volkspartij, het linksige Solidariteit en Democratie, en de Socialistische Partij van Peru. Onder de voor de Peruanen bekende gezichten zijn er die van oud-minister van onderwijs Gloria Helffer en de voormalige afgevaardigde van de liberale partij van Mario Vargas Llosa, Rafael Rey, die nu de groepering Hernieuwing heeft gevormd.

De van oudsher toonaangevende politieke partijen in Peru boycotten de verkiezingen. In de eerste plaats de linkse APRA van ex-president Alan Garcia, die nog steeds in ballingschap in Bogota leeft. Maar ook de Volksalliantie (AP) van oud-president Fernando Belaunde Terry. De leden van het ontbonden Congres zijn in april verschillende malen in het geheim bijeengekomen en hebben de voormalige eerste vice-president onder Fujimori, Maximo San roman Caceres, uitgeroepen tot de 'constitutionele' president van Peru.

Maar in tegenstelling tot zijn voormalige vriend en partijgenoot San Roman en diens aanhangers van de 'traditionele' politiek kan president Fujimori rekenen op een aanzienlijke steun onder de bevolking. Vooral na de arrestatie van Sendero-leider Guzman in september en de mislukte couppoging van een kleine groep legerofficieren vorige week vrijdag stijgt de president weer in de polls, nadat hij in de maanden daarvoor vooral aan populariteit had ingeboet wegens de voortdurende en zich nog verder uitbreidende economische recessie.

Alom wordt verwacht dat Fujimori's kandidaten, onder leiding van de weinig charismatische ex-minister Jaime Yoshiyama, morgen een (absolute) meerderheid van de stemmen zullen krijgen. De (loyale) oppositiegroepering van Rafael Rey wordt een tweede plaats voorspeld. Omdat er stemplicht is in Peru (en de boete op niet-stemmen anderhalf minimum-maandsalaris bedraagt) zullen vrijwel alle 11,2 miljoen stemgerechtigden morgen verschijnen bij de stembussen.

De grote vraag is echter wat het CCD na zijn installatie op 31 december zal gaan doen en wat zijn toekomst zal zijn. Er moet een nieuwe grondwet worden opgesteld, zo wil de president, en het CCD zal enige wetgevende bevoegdheden kunnen krijgen. Maar Fujimori heeft al laten weten dat, indien nodig, hij ook dit Congres weer zal ontbinden. Intussen streeft de president zelf, zo wordt in diplomatieke kringen in Lima gezegd, naar een ambtsperiode die tot in de volgende eeuw doorloopt in plaats van tot 1995, zoals het huidige mandaat het wil en de opgeschorte grondwet het voorschrijft.

Het belangrijkste doel van de verkiezingen morgen en van de CCD is en zekere legitimering te geven aan de zelfcoup van 5 april. Een absolute meerderheid voor Fujimori zal de critici in binnen- en buitenland vermoedelijk doen verstommen. Tweehonderd waarnemers van de Organisatie van Amerikaanse Staten moeten bovendien de eerlijkheid van het stembusproces garanderen. Met de CCD moet de weg worden geopend naar de normalisering van betrekkingen met andere landen en het opnieuw binnenstromen van leningen en anderssoortige hulp aan Peru. Maar, zo waarschuwde deze week een politieke waarnemer kort na de couppoging, "als Fujimori geen meerderheid haalt, dan zijn zijn dagen geteld".