Minder ophef over even gevaarlijk vervoer; Duits plutoniumtransport is weinig minder gevaarlijk dan het Japanse transport

ROTTERDAM, 21 NOV. Goed en wel in het Japanse vrachtschip Akatsuki Maru met zijn lading van 1,5 ton plutonium uit Cherbourg vertrokken of er kondigt zich een nieuwe plutoniumtransport aan. Volgens het weekblad Der Spiegel van 16 november wil het Duitse ministerie van milieu in de loop van volgende week beginnen met het luchttransport van een lading plutonium die in totaal niet veel kleiner is dan die welke nu over zee naar Japan gaat. Het bericht is door de Duitse autoriteiten bevestigd. Greenpeace International deelt mee nog geen acties te overwegen, het initiatief daartoe laat zij over aan lokale afdelingen in Groot-Brittannië en Duitsland.

In dit geval betreft het evenzeer splijtbaar materiaal dat voor een snelle kweekreactor geschikt is. Het is de totale hoeveelheid plutonium die al enige jaren klaar stond voor de zogeheten lanceercyclus van de snelle kweekreactor bij Kalkar die nooit in gebruik is genomen. Het gaat om 123 splijtstofelementen die elk 166 splijtstofstaven bevatten. In totaal dus om ruim tweeduizend splijtstofstaven.

De opslag van het materiaal in Hanau kost SBK, de beheerder van "Kalkar', zoveel geld dat zij opzoek is gegaan naar een andere bewaarplaats. Die werd gevonden in de omgeving van de Britse snelle kweekreactor bij Dounreay in Schotland. Ooit had de Atomic Energy Authority belangstelling getoond voor het overtollige Kalkar-materiaal en was een opslagruimte gereserveerd. De kans dat de Britten de splijtstof inderdaad nog zullen verstoken is klein, Dounreay ligt stil en wordt in 1994 gesloten. De uiteindelijke bestemming van de eerste lading voor de Kalkar-reactor is onduidelijk.

Het Duitse ministerie voor milieu heeft desgevraagd te kennen gegeven dat er geen reden is om van de beoogde zeven luchtzendingen plutonium "nerveus' te worden. Het zou hier immers gaan om "onbestraald' plutonium met een "lage radioactiviteit'.

Daar is geen woord aan gelogen zonder dat de waarheid is gezegd. De risico's van het Duitse plutoniumtransport door de lucht zijn in zekere zin inderdaad kleiner dan die van het Japanse transport over zee. Er gaat minder transport over de weg aan vooraf en de gevoeligheid voor terroristische aanslagen is minimaal. Anderzijds kunnen de gevolgen van een vliegtuigongeluk boven bewoond gebied veel ernstiger zijn. Mochten de containers waarin de splijtstofstaven worden vervoerd het geweld van zo'n ongeluk niet doorstaan, dan zou een gevaarlijke situatie ontstaan. Het is veelzeggend dat de VS krachtig protesteerden toen Japan voorstelde om zijn plutonium per Boeing 747 uit Europa te laten overkomen.

Daar komt bij dat het verschil tussen het "Duitse' plutonium en het "Japanse' maar erg klein is. Ook het Japanse plutonium was "onbestraald' en "laag radioactief'. Plutonium vormt zich in en uit bestraald uranium en het is daarom altijd met evenveel recht bestraald als onbestraald te noemen. En plutonium is altijd laag radioactief, omdat bijna alle plutonium-isotopen erg langzaam spontaan vervallen.

Het plutoniumoxyde voor Kalkar was voor 62 procent gemengd met hoog verrijkt uraniumoxyde (ongeveer 20 procent verrijkt) en bevindt zich in gasdichtesplijtstofstaven - daarin schuilt het voornaamste verschil met het Japanse plutonium dat veel zuiverder is. Dat maakt het Duitse materiaal (nog) minder geschikt voor de produktie van kernwapens dan het Japanse, maar aan het gezondheidsrisico verandert het weinig. Uit het feit dat de Kalkar-splijtstof al vele jaren klaar stond voor de kweekreactor mag worden afgeleid dat zich daarin al een behoorlijke hoeveelheid americium-241 heeft opgehoopt (door verval van plutonium-241 dat een tamelijk korte halfwaardetijd bezit). Het americium-241 wordt door kernenergie-deskundigen een "zeer onaangenaam' materiaal genoemd dat nog gevaarlijker is dan het plutonium-239, de voornaamste isotoop in plutoniummengsels. Het is een alfastraler, zoals plutonium-239, maar heeft een veel grotere radioaktiviteit.

Wat het Duitse ministerie van milieu verzweeg is dat ook de relatief lage specifieke activiteit van plutonium-239 makkelijk levensbedreigend kan worden, vooral als de isotoop in enigerlei vorm wordt ingeademd. De alfastraling is sterk kankerverwekkend. Voor inademing is de zogeheten Annual Limit on Intake (de maximum hoeveelheid van een radioaktieve stof die per jaar mag worden opgenomen) bij plutonium-239 op 0,2 microgram gesteld. Bij americium-241 is dat 0,002 microgram.

Het artikel in Der Spiegel maakt duidelijk dat veel meer potentieel gevaarlijke nucleaire transporten plaats vinden dan die waartegen Greenpeace bezwaren maakt en dat een behoorlijk overzicht ontbreekt. Tegelijk vestigt het nog eens de aandacht op het feit dat de klassieke Europese kernreactoren inmiddels al veel plutonium hebben geproduceerd en dat het zaak is haast te maken met de definitieve verwerking van het materiaal. Gelukkig gebeurt dat ook: steeds meer "gewone' reactoren verbranden het plutonium gemengd met uranium in het zogeheten "MOX'. Ook Dodewaard doet dat, op heel kleine schaal.