Frankrijk kiest voor zijn boeren: crisis in Europa

PARIJS, 21 NOV. Francois Mitterrand zei deze week dat het probleem van de landbouw in het kader van de GATT “een van de moeilijkste is sinds 1981”, het jaar waarin hij tot president van Frankrijk werd verkozen. Nu het op voorhand omstreden akkoord over de landbouw tussen de Verenigde Staten en de Europese Commissie er is, staan Mitterrand en zijn regering voor de keuze: of een crisis in Frankrijk of een crisis in Europa.

Het antwoord is deze week al gegeven door premier Pierre Bérégovoy. De Franse regering zal zijn standpunt over het GATT-akkoord voorleggen aan de Nationale Vergadering “zodat dat niet van de regering of van de meerderheid zal zijn, maar van alle Fransen”, aldus de Franse premier. Met de hete adem van de boze Franse boeren en de dreiging van een motie van wantrouwen in het parlement in de nek en algemene verkiezingen in maart in het vooruitzicht, was deze keuze onontkoombaar.

Parijs kiest dus voor een "Europese crisis'. De inleidende beschietingen hebben dat duidelijk gedemonstreerd. De eerste zondebok is het zwakke Britse voorzitterschap, dat de Franse minister van Industrie Dominique Strauss-Kahn vrijdag veroordeelde als “het meest rampzalige dat ik heb meegemaakt sinds ik deel uitmaak van de regering”.

Minister Soisson heeft de Europese Commissie al bij voorbaat als de tweede zondebok ontmaskerd. Op de bijeenkomst van de EG-ministers van landbouw in Brussel begin deze week liet hij een document circuleren, waarin met cijfers werd “aangetoond” dat een GATT-landbouwakkoord zoals de Commissie dat nastreefde, in veel opzichten verder zou gaan dan het - in mei hervormde - gemeenschappelijke landbouwbeleid van de Gemeenschap. In andere woorden: grotere beperking van produktie en van de gesubsidieerde export dan de Twaalf waren overeengekomen. Soisson kondigde meteen zijn conclusie aan: “de hervorming zal hervormd moeten worden”.

De hervorming hervormen betekent waarschijnlijk compensaties voor die Europese (Franse) boeren die er als gevolg van het akkoord met de Verenigde Staten op achteruit gaan. Maar om dat gedaan te kunnen krijgen, zal Soisson eerst moeten aantonen dat de EG-commissarissen MacSharry (landbouw) en Andriessen (handelsbeleid) hun mandaat hebben overschreden. Dat wil zeggen verder zijn gegaan - Andriessen beloofde woensdagochtend nog uitdrukkelijk voor een Franse radio dat niet te zullen doen - dan de consequenties die voortvloeien uit het nieuwe EG-landbouwbeleid. Soisson zal dat waarschijnlijk niet kunnen "bewijzen', maar dat is politiek niet rampzalig: het gaat er hem om een botsing met zijn eigen boeren te vermijden.

Na de eerste slag in de EG-landbouwraad zal de "crisis' een feit zijn: Frankrijk, wellicht gesteund door Spanje (premier Gonzalez zegde zijn vriend Mitterrand donderdag alle steun toe) en Denemarken staat dan tegenover de andere EG-landen, voorzover de regeringen aldaar niet ook bang worden voor hun boerenlobby die zich mobiliseert. Maar een Frans “isolement zou gevaarlijk zijn”, zei president Mitterrand tien dagen geleden. De Franse president zal, ingedachtig zijn motto dat “men de tijd de tijd moet laten”, waarschijnlijk op uitstel aankoersen om de gemoederen tot bedaren te laten komen en in de EG politieke steun te verkrijgen voor een "deal' waarmee de Franse (en andere) EG-landbouwers gerust kunnen worden gesteld.

De manouvreerruimte, die de Franse regering zich kan verschaffen, hangt in grote mate af van de omvang van het boerenprotest dat volgende week tot uiting komt en de bereidheid van de EG-partners om "de hervorming te hervormen'. De beslissing zal, zoals het er nu naar uitziet, op de EG-top half december in Edinburgh vallen. Mitterrand wil echter niet in de positie komen dat hij een oplossing voor het landbouwvraagstuk (compensatie voor de boeren) politiek moet afruilen voor "Maastricht' (uitstel van de Europese Unie) zoals Londen volgens de Franse analyse nastreeft. Eens te meer zal de positie van Duitsland van doorslaggevend belang zijn om zowel de Europese Unie als de Franse landbouw en het lot van de Franse regering te redden. Daarom is het GATT-probleem “het moelijkste sinds 1981” dat de 76-jarige Franse president nu moet oplossen.

    • Jan Gerritsen