EMS komt opnieuw in de vuurlinie te liggen

ROTTERDAM, 21 NOV. Het spookt weer in het EMS. Nu de aanval op de Zweedse kroon donderdag is geslaagd, richt de valutahandel de ogen op de zwakke munten van het Europees Monetaire Stelsel. Oplopende korte rentetarieven, de eerste bankinterventie: de oplopende spanning doet denken aan de vooravond van de valutacrisis van september van dit jaar. Ook toen werd de crisis ingeluid door een geslaagde aanval op een Scandinavische munt, de Finse markka.

Analisten wijzen al geruime tijd op de groeiende noodzaak voor een nieuwe herschikking van de EMS-valuta. Volgens hen is tijdens de valutacrisis van afgelopen september het karwei niet goed afgemaakt. Toen devalueerden de lire en de peseta onder druk van de valutahandel met vijf procent. Drie dagen later werden de lire en het pond sterling "tijdelijk' verwijderd uit het EMS, om daar vooralsnog niet in terug te keren.

Dat blijkt niet genoeg te zijn geweest. Beleggers maken zich nog steeds zorgen om het Ierse punt en de Portugese escudo, twee valuta's die zeer nauw samenhangen met de in waarde gedaalde peseta en het pond sterling. Bovendien is de huidige EMS-koers van de peseta volgens veel waarnemers nog steeds te hoog. De markt weet zich in die laatste overtuiging gesterkt door de Spaanse minister van financiën, Carlos Solchaga, die vorige maand al zei dat een herschikking van de EMS-valuta nodig is voor het einde van dit jaar. Escudo, peseta en punt worden sinds september slechts overeind gehouden met beperkingen op het kapitaalverkeer. Die maatregelen zijn per 1 januari in strijd met de voorschriften van de EG.

Het werk van september is dus nog niet voltooid. Zeker zo belangrijk is dat het economische klimaat sindsdien sterk verslechterde. Nu in vrijwel de gehele EG de economische groei ernstig vertraagt, wordt de roep om een lagere rente alleen maar luider. Maar om een valuta op gelijke hoogte te houden met de sterkste munten in het EMS, mag de rente niet omlaag. Dat zou een munt te onaantrekkelijk maken. Zelfs op dit moment, nu de reële rente in de zuidelijke lidstaten van de EG hoger is dan die in het noorden, blijven beleggers in obligaties massaal weg in afwachting van de in hun ogen onafwendbare devaluaties. Voor de nationale overheden is het nu extra moeilijk om te lenen op de kapitaalmarkt, en om enig succes te boeken moet de rente kunstmatig hoog worden gehouden.

Een devaluatie van de zwakkere munten in het EMS - met vervolgens de vrijheid om de rente te verlagen - mag dan onwenselijk zijn in het kader van de gemeenschappelijk Europese monetaire politiek, binnenlands mag zij steeds meer rekenen op een gastvrij onthaal. Nu vrijwel overal in Europa de economische groei sterk afneemt, zijn betere exportperspectieven en kans op economisch herstel voor de korte termijn aantrekkelijke opties. In Zweden, dat lange tijd de hechte band met de EMS-valuta koesterde, noemde Volvo-topman Gyll donderdag de devaluatie van de Zweedse kroon “het beste dat ons bedrijf in de laatste zes maanden overkwam”.

Voor de afloop van de opgelaaide spanningen binnen het EMS is de rol van de Bundesbank net als in september cruciaal. Woensdag nog onderstreepte Bundesbank-president Helmut Schlesinger dat de criteria voor de Economische en Monetaire Unie, zoals die zijn vastgelegd in het Verdrag van Maastricht, niet alleen strikter moeten worden nageleefd wil er ooit monetaire stabiliteit in Europa komen. Volgens de Bundesbank-president moeten sommige van deze criteria - waaronder die voor de inflatiebeheersing - zelfs nog worden aangescherpt.

Gisteren, juist toen de Duitse minister van economische zaken Jürgen Mölleman zijn gehoor in Japan voorhield dat er een Duitse renteverlaging in het verschiet ligt, onderstreepte Schlesinger in Europa dat een dergelijke maatregel er voorlopig niet van komt. Met dergelijke uitspraken brengt Schlesinger een herschikking van de EMS-valuta zelf dichterbij: terwijl in de meeste EG-landen monetaire versoepeling nu wordt gezien als een wenselijke maatregel voor het bestrijden van de vertraging van de economische groei, trekt de Bundesbank de teugels nog verder aan.

In theorie draagt een soepel monetair beleid niet bij tot de betrouwbaarheid van een valuta op de langere termijn. De monetaire toekomst van de EG, zoals vastgelegd in het Verdrag van Maastricht, is dan ook gebaseerd op een strenge monetaire discipline. Het is de vraag wie zich op dit moment nog een dergelijke lange-termijnstrategie wil permitteren. Een herschikking van de EMS-valuta zal op de korte termijn meer economische beleidsruimte scheppen voor de verschillende nationale overheden binnen de EG. Dat geeft weer even lucht.

Over de manier waarop die herschikking er moet komen, is men het in de valutahandel vrijwel eens; de meeste stemmen gaan op voor een quick kill: als er een herschikking komt, dan moet deze niet in een bloedig gevecht door de markt worden afgedwongen, zoals in september. Beter is het wanneer de Europese politiek zelf tijdig het heft in handen neemt. Redenen om het anders te doen dan de vorige keer zijn er genoeg: niet alleen zit de Europese politiek sindsdien opgescheept met twee zwevende valuta buiten het EMS, de internationale zakenwereld evenzeer.