Andriessen verwacht nog dit jaar doorbraak; Akkoord wereldhandel nabij

ROTTERDAM, 21 NOV. Het landbouwakkoord tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten maakt de weg vrij voor een alomvattend wereldhandelsakkoord in het kader van de GATT (Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel) waarover al ruim zes jaar wordt onderhandeld. De Europese commissaris voor handel, Frans Andriessen, zei gisterenavond in Brussel dat die GATT-overeenkomst formeel niet meer voor het eind van het jaar mag worden verwacht, maar dat het wel mogelijk is dat voor die tijd al een politieke doorbraak wordt bereikt.

Voltooiing van de Uruguay-ronde kan de wereldhandel jaarlijks van zo'n 4.000 miljard dollar aan goederen en diensten een extra impuls van 200 miljard dollar per jaar geven. Dat is een aanlokkelijk perspectief juist nu de wereldeconomie in een recessie dreigt te geraken.

De stand van zaken in de onderhandelingen:

Op het gebied van het dienstenverkeer moeten nog enkele knopen worden doorgehakt. De onderhandelingen over het dienstenverkeer zijn nogal complex door het uiteenlopende karakter van sectoren als bankwezen, verzekeringen, scheepvaart, luchtvaart, posterijen, telecommunicatie. Een belangrijke doorbraak is in Genève al bereikt sinds de VS voor het dienstenverkeer het algemene GATT-principe van "meest begunstigde natie' hebben aanvaard. Dit beginsel houdt in dat een handelsvoordeel dat aan één land wordt toegestaan, aan alle handelspartners moet worden gegeven. De reden voor enige Amerikaanse terughoudendheid is dat Washington vindt dat de eigen markt opener is dan die van veel potentiële handelspartners. De VS kijken daarom met belangstelling uit naar de voorstellen voor de openstelling van de thuismarkt die een aantal landen nog op tafel moet leggen. Onder hen zijn met name Japan en Zuid-Korea van belang. Zij hechten om binnenlands politieke redenen aan bescherming van hun financiële sector.

Van groot belang voor de betrekkingen tussen de grote handelsblokken, als ook voor ontwikkelingslanden, zijn de maatregelen tegen dumping. De EG en de VS maken er veelvuldig gebruik van, bijvoorbeeld als het gaat om Japanse elektronica. In het ontwerp-akkoord van GATT-secretaris-generaal, Arthur Dunkel, zijn duidelijker criteria neergelegd over het vaststellen van de schade, die een bepaald land van dumping-praktijken ondervindt. Tegelijk worden regels gesteld om te verhinderen dat landen die zich aan dumping schuldig maken, de anti-dumpingheffingen omzeilen, bijvoorbeeld door assemblage van het eindprodukt met onderdelen uit derde landen. Dit laatste is een tegemoetkoming aan de EG en de VS.

Voor ontwikkelingslanden is van belang dat in het ontwerp-akkoord is vastgelegd dat zij het recht behouden voorwaarden te stellen aan buitenlandse investeringen, bijvoorbeeld over het aandeel van de lokale toeleveringen en technologie-overdracht.

De export van vooral voor ontwikkelingslanden belangrijke textielprodukten wordt na een overgangsperiode van tien jaar in het GATT-systeem ingepast, dat wil zeggen dat de - in het Multivezelakkoord vastgelegde - exportquota's dan zijn verdwenen.

Namaak van allerlei produkten wordt aangepakt. Vooral veel ontwikkelingslanden maken zich schuldig aan schending van octrooien en merkrechten. Om de arme landen tegemoet te komen wordt een overgangsperiode in acht genomen. Zo mogen deze landen volgens het ontwerp-akkoord van Dunkel nog tien jaar lang gepatenteerde Westerse geneesmiddelen kopiëren om zo hun arme bevolking van goedkope medicijnen te voorzien.

Om de markttoegang voor alle GATT-partners te verbeteren is het streven in de Uruguay-ronde erop gericht alle importtarieven met zo'n 30 procent te verminderen, waarbij eerst de non-tarifaire belemmeringen worden omgerekend. Maar in Genève is men er nog niet helemaal uit. De EG wil een verlaging "across the board', dat wil zeggen dat piektarieven het scherpst omlaag moeten. De VS willen echter een voorzichtiger aanpak van voor hen "gevoelige' sectoren zoals textiel en schoeisel.

Zeker zo belangrijk in de Uruguay-ronde is de versterking van de GATT zelf. Zo moet er volgens het ontwerp-akkoord een speciaal orgaan komen om handelsconflicten te beslechten. Door verscherping van de GATT-regels en verkorting van termijnen moeten ruzies sneller en effectiever worden afgewikkeld.