Zweden verliest slag om de kroon

ROTTERDAM, 20 NOV. Zweden heeft de slag om de kroon verloren. Steunaankopen door de centrale bank, verhoging van de daggeldrente en nieuwe bezuinigingsmaatregelen bleken niet voldoende om het vertrouwen van de markt te herstellen. De kronen bleven bij miljarden het land uitstromen.

Het loslaten van de koers - feitelijke devaluatie - is een nieuwe slag voor de al geruime tijd in problemen verkerende Zweedse economie. De groei bedroeg vorig jaar -1,2 procent en voor dit jaar wordt een daling van het bruto nationaal produkt voorzien van 0,3 procent. De export daalde vorig jaar 2 procent en de werkloosheid zal dit jaar uitkomen op 6 procent, een hoogterecord sinds de Tweede Wereldoorlog. Het tekort op de begroting loopt schrikbarend snel op: van 1,5 procent van het bruto nationaal produkt in 1991 tot 4,1 procent dit jaar. De Zweedse modelstaat stort in hoog tempo in elkaar.

Premier Carl Bildt maakte een wat verslagen indruk tijdens een persconferentie die hij gistermiddag samen met minister van financiën Anne Wibble gaf. “De regering heeft er alles aan gedaan om de koers van de kroon te verdedigen, maar de speculatieve krachten bleken veel te sterk”, aldus Bildt, die slechts 10 minuten vóór de Riksbank haar besluit bekendmaakte was ingelicht. Hoewel de premier erkende dat een besluit tot loslaten van de kroon te verwachten was, toonde hij zich teleurgesteld. “Je kunt geen economisch beleid voeren met een zwevende munt”, aldus de premier. “Ik geloof hier niet in.” Hij onderstreepte dat de maatregel slechts “enige tijd” zal duren.

De monetaire problemen voor Zweden begonnen al in september, toen Finland het slachtoffer werd van speculatie tegen de markka. Miljarden markka's verlieten het land en de angst voor devaluatie sloeg over naar Zweden. De centrale bank in Stockholm zag zich genoodzaakt de daggeldrente (korte termijnrente) te verhogen tot maar liefst 500 procent. De operatie slaagde, de kroon was gered.

Voorlopig althans, want vorige week sloeg de angst opnieuw toe, dit maal naar aanleiding van berichten dat er nauwelijks belangstelling was voor een nieuwe uitgifte van staatsobligaties. Die was nodig om 's lands reserves, die een forse kwauw hadden opgelopen door de steunaankopen in september, aan te vullen en om het gat in de begroting te dichten. Opnieuw verdwenen miljarden kronen naar het buitenland.

Het rampenplan dat regering en centrale bank daarop uit de kast haalden, mocht niet baten. Het bezuinigingspakket à 30 miljard kroon (10 miljard gulden) dat de regering aankondigde, in de hoop het vertrouwen van de markt te herstellen, kreeg geen steun van de oppositionele sociaal-democraten, die het ongeloofwaardig achtten om met drie bezuinigingsrondes in twee maanden aan te komen. In september kreeg de regering bij haar bezuinigingsplannen nog wel steun van de oppositie, die in het parlement meer zetels heeft dan de minderheidscoalitie van premier Bildt. De afwijzende houding van de sociaal-democraten was voor de centrale bank hèt signaal om over te gaan tot indirecte devaluatie van de munt.

Bovendien, zo lichtte de centrale bank haar dramatische besluit toe, was de situatie nu veel ernstiger dan in september: verdween toen 80 miljard kroon naar het buitenland, nu was dat 158 miljard kroon binnen zes dagen. En dat bleek een te grote slag voor de reeds uitgeholde deviezenreserves van de Riksbank. “Het zou moeilijk zijn een centrale bank te vinden die twee schokken van die omvang in zo korte tijd kan opvangen”, aldus Bengt Dennis, de gouverneur van de centrale bank. Dennis sprak van “een nederlaag voor het Zweedse economische beleid”, maar verdere renteverhogingen hadden geen zin meer, zo zei hij.

De economische en monetaire malaise komt voor Zweden op een hoogst ongelukkig moment: slechts drie dagen geleden ratificeerde het parlement het Akkoord over de Europese Economische Ruimte, waardoor Zweden per 1 januari economisch "lid' wordt van de EG. Een verzoek tot volwaardig lidmaatschap werd in juli positief ontvangen door Brussel. De groeiende economische problemen doen Zweden echter steeds verder afdrijven van de strenge voorwaarden waaraan het land moet voldoen als het toetreedt tot een Monetaire Unie. Schrale troost voor de Zweden: ze zijn niet de enigen.