Wereld verdringt zich rond rijk Taiwan; Chinees protest werkt niet meer

HONGKONG, 20 NOV. Of de Franse Mirage-leverantie aan Taiwan een voldongen feit is of (nog) niet, China heeft niet op een officiële aankondiging gewacht om alvast luid te protesteren tegen deze nieuwe trotsering van zijn aanspraken op de "opstandige provincie'. De woordvoerder van het Chinese ministerie van buitenlandse zaken eiste gisteren van de Franse regering dat zij goedkeuring aan de leverantie zou onthouden, daarmee suggererend dat de commerciële overeenkomst tussen Franse en Taiwanese maatschappijen voor de leverantie van 60 Mirages 2000-5, bijbehorende wapensystemen en raketten ter waarde van 3,8 miljard dollar rond is en er alleen nog op een exportvergunning van de Franse regering wordt gewacht.

Wu waarschuwde dat als de Franse regering de Chinese bezwaren zou negeren “en haar eigen zin doordrijft, China krachtig zal reageren”. Hij omschreef niet nader wat die reactie zou zijn: “China voegt de daad bij het woord”.

Als China inderdaad harde acties tegen Frankrijk neemt zal het daarmee een van de fundamentele dogma's onder zijn buitenlandse politiek wegslaan, namelijk dat alle naties in de wereld, groot of klein, sterk of zwak, gelijk zijn. Toen Nederland in 1980-1981 besloot tot de levering van onderzeeboten aan Taiwan en de nieuw aangetreden Amerikaanse president Ronald Reagan aankondigde F-16's aan Taiwan te leveren trof het sancties tegen Nederland en waarschuwde het de VS dat die hetzelfde lot zouden ondergaan “omdat China geen onderscheid zou maken tussen grote en kleine naties”. Het was effectief, want na ruim anderhalf jaar zag Reagan af van de F-16-leverantie en werd een communiqué ondertekend, waarin de VS beloofden lopende, minder hoogwaardige wapenleveranties aan Taiwan te verminderen. Wereldstrategen als de ministers van buitenlandse zaken Haig en van defensie Weinberger hadden de ideologisch aan Taiwan verknochte Reagan ervan overtuigd dat Amerika zich geen breuk met China kon permitteren als het de Sovjet-Unie op de knieën wilde dwingen.

De tijden zijn nu veranderd. De Sovjet-Unie is ter ziele en economische realiteiten dicteren de nieuwe wereldorde. De wereld loopt niet over van sympathie voor Taiwan omdat het inmiddels een meer-partijen democratie is, maar dromt naar het eiland omdat het met deviezen-reserves van 87 miljard dollar het grootste geldreservoir ter wereld is, de tegenpool van de VS met zijn schuld van 4000 miljard dollar. Om die reden besloot president Bush in augustus alsnog wat zijn voorganger in 1981 niet aandurfde, de levering van 150 F-16's aan Taiwan. China protesteerde luid en fel, maar deed uiteindelijk niets omdat het nog andere acute geschillen met de VS had, zoals de jaarlijkse verlenging van de status van meest begunstigde natie (MFN). Bush sprak zijn veto uit tegen de Congres- en Senaatsbesluiten om MFN aan voorwaarden inzake de mensenrechten te binden, maar dreigde met harde sancties als China zijn grenzen niet verder zou openstellen voor Amerikaanse exporten, de zogenaamde kwestie 301. China dreigde weer luid en fel en onophoudelijk met vergeldende sancties, maar vlak voor de fatale datum van 10 oktober gaf het toe. Als China nu besluit tot sancties tegen Frankrijk, bij voorbeeld het heenzenden van de Franse ambassadeur en selectieve economische represailles - zoals tegen Nederland in 1981 - en verzuimt soortgelijke maatregelen tegen de VS te nemen, herstelt het daarmee de praktijk van een wereldhiërarchie van naties in plaats van een wereld van gelijke naties. De Chinese fictie dat het Amerika niet aankan, maar Frankrijk wel lijkt moeilijk te realiseren.

Maar het blijft niet bij de VS en Frankrijk en bij wapenleveranties. De gekozen Amerikaanse president Bill Clinton heeft vandaag verklaard dat hij in tegenstelling tot eerdere indicaties van een soepelere opstelling tegenover China een voorstander is van een koppeling van verlenging van MFN aan strikte voorwaarden ter verbetering van de situatie op het gebied van de mensenrechten in China. “Wij hebben er groot belang bij dat China niet geïsoleerd wordt en wij juichen toe dat China bezig is een markteconomie te ontwikkelen, maar wij moeten ook aandringen op vooruitgang op het gebied van mensenrechten en menselijke waardigheid en er zijn indicaties over de afgelopen maanden dat een sterke hand van onze regering dat kan bereiken”, aldus Clinton. Vandaag is tevens besloten dat handelsvertegenwoordiger Carla Hills begin december Taiwan zal bezoeken, de eerste keer in 13 jaar dat een lid van de Amerikaanse regering daar voet aan wal zet. Eerder deze week was de Duitse vice-kanselier Moelleman in Taipei aan het hoofd van een handelsdelegatie van 80 man, om te onderhandelen over grote civiele contracten en volgens de Taiwanese media ook over marine-orders. Dat laatste is ontkend, maar Taiwans militaire woordvoerder zei dat de marine nog steeds grote belangstelling voor Nederlandse en Duitse onderzeeboten heeft.

Staatssecretaris van buitenlandse handel Yvonne van Rooy, die net een in concrete cijfers weinig indrukwekkende handelsmissie naar China heeft geleid zei vanmiddag in een toespraak tot de Foreign Correspondents Club in Hongkong dat Nederland op dit moment niet van plan is opnieuw onderzeeboten aan Taiwan te leveren. Taiwan wacht af en lijkt de tijd mee te hebben.