TALISMAN NO 71

Het was tien voor half dertien op zondag 15 november van het schrikkeljaar 1992. Mevrouw Ina Brouwer was op bezoek in het Capitool van de Nederlandse Omroep Stichting. In een van haar eerste zinnen - het ging ergens over, maar ik wist niet waarover - sprak zij:

“Daar téken ik voor, dat wil ik niet.”

Het was goed dat ze er zelf de vertaling bijleverde, want de uitdrukking "ik teken ervoor' betekende voor mij tot twintig minuten over twaalf op deze natte zondagmiddag: "Dat wil ik wel'.

Betrof het hier een vergissing van de politica of was deze nieuwe betekenis gewoongoed geworden? Ik ging pen en papier halen. Nauwelijks was ik terug of ik hoorde:

“Er zijn een toenemend aantal vrouwen die ervoor tékenen, er voor passen om ...”

Om wat? Dat hoorde ik in mijn opwinding niet meer. De constructie "er zijn een toenemend aantal' was mij bekend en bracht mij niet in verwarring. Weer die uitdrukking "ervoor tekenen', weer met vertaling, nu "ervoor passen'. Hier werd taalgeschiedenis geschreven.

Voor Ina Brouwer, en velen om haar ongetwijfeld, is "ik teken ervoor' hetzelfde als "ik wil niet, ik pas er voor'.

Zo'n totale omdraaiing van alle waarden is niet onbekend in taal. Bij de Djurnibal in Oost-Australië betekent "drag': nacht. Maar vóór het jaar 1866 betekende het woord "drag' daar: dag. Gek en maf wisselen elke generatie diametraal van betekenis. het woord held betekent meestal "lafaard', maar daar is de ironische uitdrukking "held op sokken' nog achter hoorbaar. Een kastelein was eens de baas van een kasteel, nu van een kroeg.

Mijn vraag is duidelijk. Kent u meer gevallen waarin een woord het tegengestelde gaat betekenen van wat het eerst betekende? Liefst met bewijzen erbij. Geen verontwaardiging of verwijten. Stuur uw geflipflopte woord naar Talisman, ter redactie van NRC Handelsblad, in de Paleisstraat nummer één in Amsterdam.

OPLOSSING TALISMAN NO 70

Mijn oproep om vriendschappen tussen woorden te verzinnen trof zoveel snaren dat het hier wel een vioolschool lijkt. Veel inzenders hadden wel wat meer denktijd willen hebben. Maar, veel inzenders, ik heb u nooit een termijn gesteld! Wel kijk ik elke week twee weken of er een prijs kan worden uitgedeeld. Maar u kunt mij tot het jaar 2116 met ideeën verrassen.

Ongetwijfeld kom ik op sommige vriendschappen terug. Uw beloning zal dan zijn dat die nieuwe vriendschap aan uw naam wordt verbonden. Zo kunt u net als Baron Hop, Pfeiffer en Montessori, blijven voortleven. De prijs gaat intussen naar A. Altink uit Malden. Zijn vriendschap betreft een klein groepje woorden. Een woord is een Altink-woord als het iets lijkt te zeggen over zijn laatste letter: kwartel, leger, hollen, doffer, duffel.