Shade of pale Galerie Sophia Ungers, ...

Shade of pale Galerie Sophia Ungers, Aachenerstrasse 23 Keulen. T/m 19 dec. Di t/m vr 10-13 en 15-18u, za 10-14u. Prijzen: 3000 tot 10.500 mark.

Ad Reinhardt Galerie Magers, Maria Hilferstrasse 17 Keulen. T/m 10 dec. Di t/m vr 11-13 en 14-18u, za 11-14u. Vraagprijs: 750.000 mark.

Rosemarie Trockel Galerie Monika Sprüth, Wormserstrasse 23, Keulen. T/m 30 jan. Di t/m vr 11-13 en 15-18u, za 11-14u. Prijzen: 5600 tot 85.000 mark.

Shade of pale

Bij binnenkomst in de Keulse galerie Ungers lijkt de expositieruimte leeg, alleen een wit plastic verfbakje ligt achteloos op de grond. Gastconservator Udo Kittelmann fungeert als suppoost en adviseert teleurgestelde bezoekers om vlak langs de witte wanden te lopen. Eén voor één worden de in wit stuc uitgevoerde kunstwerken zichtbaar; de brailletekens in reliëf van L.A. Armstrong geven de titels van vijf pornofilms weer waarin obscene benamingen voor borsten voorkomen. "Breast exam" (borstonderzoek) luidt de dubbelzinnige naam van dit werk. Het kan opgevat worden als een sleutelstuk op deze groepstentoonstelling, A whiter shade of pale getiteld. Hier zijn de zienden blind. Met je vingertoppen kun je de kunstwerken vaak makkelijker localiseren dan met het oog. Het enige dat waarneembaar is van bij voorbeeld Peter Hopkins' ingreep zijn acht schroeven in de muur. De Amerikaan maakte een gat in de wand, stortte dat vol met afval en schroefde er een plaat voor die hij zo onzichtbaar mogelijk wegwerkte. Karin Sander polijstte een vlakje van 21 bij 30 cm. net zolang totdat het een spiegeltje in de wand werd, terwijl Martin Gosner een steunpilaar middenin de galerie insmeerde met foto-fixatie vloeistof. Alleen bij aanraking is het waarneembaar: je hand blijft plakken.

Het aardige van deze in situ-werken is dat ze gemaakt zijn door jonge kunstenaars die gewoonlijk in heel uiteenlopende stijlen werken. Uit protest tegen de "vercommercialisering' van de beeldende kunst bedachten ze - als tegenpool van de kunstbeurs die afgelopen week in Keulen plaatshad - werkjes die zich niet opdringen maar goed kijken vereisen. Juist in een galerie is dat een sterk statement. Het verfbakje is trouwens van Lawrence Carroll, zijn bijdrage is een witte verfstreep die hij vlak boven de vloer op de muur zette.

Galerie Sophia Ungers, Aachenerstrasse 23 Keulen. T/m 19 dec. Di t/m vr 10-13 en 15-18u, za 10-14u. Prijzen: 3000 tot 10.500 mark.

Ad Reinhardt

De kwelgeest van het Abstract Expressionisme, zo werd Ad Reinhardt (1913-1968) door diverse collega-kunstenaars getypeerd. In een reeks vlammende kritieken verweet Reinhardt zijn kennissen namelijk dat zij hun beginselen niet consequent doervoerden. Zo deed hij Barnett Newman af als een burgermannetje wiens hoogste ambitie het zou zijn burgemeester te worden en kreeg Jackson Pollock de spottende bijnaam "Jack the Dripper". Op zijn beurt schold Willem de Kooning het enfant terrible uit voor "vuile socialist" en Robert Motherwell weerde zijn voormalige boezemvriend van zijn huwelijksfeest. Wie Reinhardts doeken in sober rood of zwart kent, is misschien verbaasd over het contrast tussen zijn serene kunst en het explosieve karakter van de maker. Philomene Magers, galeriste in Bonn, exposeert in haar dependance in Keulen nu één schilderij van Reinhardt: Nr. 16 uit 1955, te koop aangeboden door een particuliere verzamelaar.

De op het oog monochroom-zwarte rechthoek hangt in een spierwit gesausde ruimte - zo zag Reinhardts atelier eruit en zo zou zijn werk het best tot zijn recht komen. Van een afstandje zien we dat het zwart een beetje gaat bewegen, alsof er een wolk van dezelfde kleur voor het schilderij schuift en het zicht wazig maakt. Genaderd tot ongeveer tien centimeter blijkt dat het helemaal geen monochroom vlak is: uit het donker doemen vier vierkanten op, symmetrisch over het vlak verdeeld, in een zwart dat een paarse gloed heeft. In het midden van het doek verschijnt vervolgens een vijfde vierkant dat groenig-zwart schijnt; hierdoor neemt de zwarte "achtergrond' een roodachtige, complementaire kleur aan. Het schilderij raakt op drift. De deelvlakken breken het oppervlak open en sturen onze blik rond, terwijl de eenheid van kleur uitvloeit in een waaier van halftonen.

Reinhardt wilde de kunst weer "rein' maken. Niet door bescheidenheid gehinderd, beschouwde hij zijn laatste doeken als het eindpunt van de westerse schilderkunst. In de belendende zaal van de galerie hangt een gedeelte van een tekst van de kunstenaar: zijn "Twaalf regels voor een nieuwe academie", die hem tot een voorloper van de minimal art maken. Het zijn twaalf verboden: "Geen verfsporen of handschrift; Geen vormen: het mooiste heeft geen gestalte; Geen kleuren: kleur verblindt; Geen beweging: alles is al in beweging; kunst moet roerloos zijn", en zo verder. Deze stelligheden zouden veelal ontleend te zijn aan oude Chinese geschriften over kunst. De strenge toon wordt weerspiegeld in de eerste indruk die Reinhardts schilderijen wekken, maar daarna ontvouwen zij hun geheime ordening en kleurenpracht. Sereen maar nooit saai zweven ze in die onwezenlijk witte ruimte die Reinhardt, de nukkige, zelf eens omschreef als "de hemel".

Galerie Magers, Maria Hilferstrasse 17 Keulen. T/m 10 dec. Di t/m vr 11-13 en 14-18u, za 11-14u. Vraagprijs: 750.000 mark.

Rosemarie Trockel

Een vrouwentors, van heup tot hals gehuld in een zwarte trui, draait langzaam rond. Bij elke cirkel die zij om haar eigen as maakt, wordt één baan van de gebreide trui uitgetrokken. Zo wordt de vrouw in deze 8 mm-film langzaam ontkleed, maar tegelijkertijd wordt ook het beeld letterlijk ontrafeld. De zwarte achtergrond blijkt een opname van diezelfde trui die almaar korter wordt. Tenslotte is de vrouw naakt en het beeldscherm wit geworden.

Het idee voor dit filmpje van Rosemarie Trockel (1957) is een vondst: in één klap stelt Trockel, wier werk vaak feministisch wordt genoemd, het vrouwbeeld in de kunst aan de kaak en wist ze de kunstgeschiedenis uit. Trockel kreeg bekendheid met haar gebreide en geborduurde kunstwerken ("vrouwelijke' technieken), die een puntige strekking hebben. In een wollen lap werd bij voorbeeld de tekst "cogito ergo sum' geweven, waarmee ze het mannelijk patent op de ratio becommentarieerde.

In het nieuwste werk dat nu bij galerie Monika Sprüth wordt getoond, parodieert Trockel moderne kunst. De mottengaatjes in een zwarte trui zijn een herhaling van een schilderij van Fontana waarin op exact dezelfde plaatsen het doek doorboord is. Drie enorme platen van emaille, met elektrische kookplaten erop, verwijzen natuurlijk naar een fornuis; Trockel gaf het emaille achtereenvolgens de kleuren roze, geel en blauw, en "vervrouwelijkt' aldus het Red, Yellow and Blue van Newman en zijn mannelijke abstract-expressionistische collega's. Geestig, maar als beeld "sec' niet zo sterk. Aangezien Trockel nooit iets aan het toeval overlaat, moet ook de genoemde film verwijzen naar een stroming in de kunst. Ik denk dat zij de performance-kunst in gedachten had waarin altijd veel bloot figureerde en die relatief veel door vrouwen werd beoefend. Die body-art was vaak niet om aan te zien - ook vrouwen zijn feilbaar.

Galerie Monika Sprüth, Wormserstrasse 23, Keulen. T/m 30 jan. Di t/m vr 11-13 en 15-18u, za 11-14u. Prijzen: 5600 tot 85.000 mark.