Sybout Jager en de integrerende krachten van de kosmos; "Het sleutelwoord is samenwerking'

Sybout Jager: Wereld zonder grenzen, Uitg. Servo, Bunne. ISBN 90-71918-41-6

Zwartdenkers en pessimisten let op: wanhopen hoeft niet. Nee, hier is geen goeroe, verlichte geest of televisiedominee aan het woord. Een in Friesland wonende geboren Amsterdammer heeft naar eigen zeggen een wetenschappelijk bewijs dat wij overleven. Dat het uiteindelijk goed komt met de wereld. Zijn theses: Een ordenende macht, een wetmatigheid, noem hem geest, God of Onze Lieve Heer, manifesteert zich in de evolutie en in de kosmos. Hij schiep op creatieve wijze orde in de chaos en bracht de mensheid op een hoger plan. Op die wijze is in de menselijke samenleving ook een zelfherstellend vermogen werkzaam, dat in actie komt als er iets mis dreigt te gaan. De positieve krachten die alles ten goede zullen keren zullen overwinnen. Uiteindelijk leidt dit tot een wereld zonder grenzen. Een wereld waarin staten geordend samenwerken in een fijnmazig netwerk en waarin een vijandbeeld ontbreekt. Een wereld waarin conflicten niet door middel van oorlogen, maar met politieke middelen worden opgelost. Een wereld met een economie die niet langer produceert wat ondernemers willen, maar dat waar werkelijk behoefte aan is. Een wereld waarin de mens minder afval voortbrengt, minder energie gebruikt, en alleen gezond voedsel produceert. Een utopie?

Sybout Jager (83) uit het Friese watersportdorp Grouw gelooft van niet. “Ik heb een gefundeerd vertrouwen dat zo'n wereld er komt en geen droombeeld is”, zegt hij. Jager, gepensioneerd constructeur en oud-vredesactivist, schreef een boek waarin hij zijn theorie uitlegt. Zijn opvattingen worden gesteund door professor J. Tinbergen. En ook Freddy Heineken, de biermagnaat die zich bezighoudt met een Verenigd Europa, dat naar zijn idee zou moeten bestaan uit 75 kleine staten van niet meer dan tien miljoen inwoners, schaarde zich achter het gedachtengoed van Jager. Heinekens "Eurotopia', waarin elk volk zijn eigen staat heeft, sluit volgens Jager aan bij zijn eigen visie. Samenwerking vormt het sleutelwoord in zijn boek. Hij noemt de Verenigde Naties, de Europese Gemeenschap, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en de Wereldbank voorbeelden van instanties die ontstonden toen de mens de noodzaak voelde om samen te werken. “In de geschiedenis zie je een proces van integratie. Kijk eens naar Frankrijk dat vroeger bestond uit tientallen hertogdommen. Kijk naar de Verenigde Staten. West-Europa geeft nu het goede voorbeeld door samen te willen werken. De algemene trend is er een van toenemende integratie. Integratie geeft een stabielere samenleving.”

Maar hoe verklaart hij de oorlog in Joegoslavië en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie dan? Jager: “De integrerende krachten zullen uiteindelijk toch winnen, al wisselen perioden van integratie en perioden van uit elkaar vallen elkaar af”. In zijn boek zegt hij het wetenschappelijk bewijs te leveren voor zijn stelling, dat de mens zal overleven. Zijn filosofie stoelt op technische- en wetenschappelijke kennis. Hij behandelt menselijke en dierlijke samenlevingen, het ontstaan van de aarde miljarden jaren geleden, godsdienst, economie, het Oost-Westconflict en het keerpunt in die verhouding. Als kind was Jager al gefascineerd door de kosmos. Met een sterrekijker blikte hij naar de sterrenhemel. “Op jonge leeftijd al wilde ik de wereld in zijn samenhang leren kennen.” Hij dacht na over het leven en de dood. Hij werd produktontwikkelaar bij Werkspoor en las en dacht na over godsdienst, economie, de evolutie, geschiedenis. “Altijd met in mijn achterhoofd het idee een boek te schrijven als ik gepensioneerd zou zijn en er tijd voor zou hebben.” Hij publiceerde zijn ideeën ook in weekbladen en sloot zich aan bij de Vredesbeweging. Op het historische gegeven van 15 miljard jaar evolutie stoelt hij zijn "gefundeerd vertrouwen'. “Vijftien miljard jaar geleden werd er helium en waterstof het heelal in geslingerd, er ontstonden nevels, melkwegstelsels, sterren, materie. Vanuit de chaos werd orde geschapen.” Hier is een ordenende macht aan het werk, stelt Jager. “Een allesbestierende macht die ergens buiten de door ons waarneembare ruimte zetelt. In de interactie van de allerkleinste materiedeeltjes in het heelal, aan het begin van de evolutie, gaf een mechanisme richting aan de experimenten.” Die macht of geest is creatief en gaat in competitie te werk (kijk maar naar de ontwikkeling van hogere soorten, zegt Jager). Centraal in zijn denkbeeld staat de complexe relativiteitstheorie van de Franse fysicus Charon, die aangeeft dat de wanorde van de kosmos vanuit het elektron geordend schijnt te worden.

Jager is geen lid van een kerkgenootschap of politieke partij en hangt geen enkele ideologie aan. Hij meent dat hij door zijn boek echter gelovigen wel degelijk een houvast kan bieden. “Ik zie mijn boek ook als een bouwsteen voor de discussie die nu gevoerd wat er met de kerk in de volgende eeuw moet gebeuren.” Zijn stelling: “Het is tijd voor een nieuw godsbeeld. Het godsdienstig wereldbeeld moet zich aanpassen aan de wetenschap. Wetenschap en theologie zijn geen tegenpolen. Het bestaan van een godheid is niet in strijd met de huidige stand van wetenschap. Atheïsten krijgen van de wetenschap ongelijk.” Zijn "advies': “Godsdienst hoeft geen sprookjes meer te verzinnen. Laat de wetenschap het sprookje (de schepping) zelf maar beschrijven. Als mensen zeggen: ik geloof niet in een ordenende macht, zeg ik: kijk eens hoe hij zich manifesteert”.

Zoals hij hoopt dat zijn ideeën een bouwsteen zullen zijn voor de kerkleden, zo wil hij met zijn boek tevens een bijdrage leveren aan de discussie over een nieuwe economische orde. “Na de Industriële Revolutie kregen ondernemers de kans om produkten te slijten, door er reclame voor te maken. We kregen een economie van overdaad, die gebaseerd was op begeerte. Er worden produkten gemaakt die slecht zijn voor je gezondheid of die niet tot wezenlijk geluk bijdragen. Wat is het nut van bijvoorbeeld een elektrische tandenborstel?” De vrije-markteconomie is failliet, maar ook de planeconomie heeft gefaald, beweert Jager, omdat creativiteit, ondernemersschap en initiatief daarin ongebruikt bleven. Aangezien het Westen beschikt over de beste infrastructuur en het best geoutilleerde produktieapparaat moet de perestrojka die nodig is om een nieuwe economie op gang te brengen bij voorkeur in het Westen beginnen. “Het moet een economie worden, die slechts die produkten op de markt brengt die voldoen aan bepaalde criteria, bijvoorbeeld dat ze het ecologisch evenwicht niet mogen verstoren.”

Hoe ontstaat zo'n wereld zonder grenzen? Jager:“Veranderingen vinden vaak plaats door een kleine groep. De vredesbeweging, de Derde-wereldgroepen en de milieuorganisaties zorgen voor een zelfherstellend vermogen.” Als voorbeeld geeft hij de situatie in Rusland. “Toen de economische dictatuur van de Sovjet-overheid het potentieel aan creativiteit in de bevolking verstikte kwam de perestrojka op, de vredesbeweging keerde zich tegen de kernwapens. Na Tsjernobyl kwam de anti-kernenergielobby op.” Om steun voor zijn denkbeelden te vinden is Jager van plan een netwerk van contacten op te zetten van wetenschappers en invloedrijke personen die hem steunen. Op zijn lijstje staan onder meer de psycholoog P. Vroon, W.L. Brugsma, ds. H. Visser, H. Verbeek en professor Kuitert. “Ik hoop dat zij mijn zienswijze delen. Dit boek moet een bestseller worden. Nee, niet voor het geld, ik heb een goed pensioen, maar om mensen aan het denken te zetten. Er zijn teveel mensen die het niet zien zitten en met de moed der wanhoop verder leven. En dat hoeft niet.”